نظام مدیریت وقف و امور خیریه در عراق؛ از ساختار دیوان‌های سه‌گانه تا استقلال مالی عتبات

مقدمه: 

نهاد وقف در بستر تاریخی و تمدنی جهان اسلام، همواره پیشران توسعه عدالت اجتماعی، زیرساخت‌های آموزشی و گسترش رفاه عام‌المنفعه بوده است؛ با این حال، کارآمدی و استمرار این سنت حسنه همواره در گرو «نظام حکمرانی»، «قوانین موضوعه» و «چگونگی توزیع قدرت میان نهادهای دینی و حاکمیتی» قرار دارد. 

کشور عراق به عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های تشیع و پایگاه مشاهد مشرفه اهل‌بیت علیهم ‌السلام، در دهه‌های اخیر شاهد دگرگونی‌های بنیادین در الگوی مدیریتی و ساختار حقوقی موقوفات و امور خیریه بوده است.

با سقوط رژیم بعث و دگرگونی معادلات سیاسی و امنیتی پس از سال ۲۰۰۳، نظام اوقاف این کشور دستخوش بازتعریفی ساختاری شد. حذف وزارتخانه متمرکز اوقاف و جایگزینی آن با ساختاری متکثر متشکل از دیوان‌های وقفی مستقل (دیوان وقف شیعی، دیوان وقف سنی، و دیوان اوقاف ادیان و مذاهب دیگر) تحت نظارت عالیه نهاد نخست‌وزیری، نقطه عطفی در تاریخ مدیریت مذهبی عراق رقم زد. 

در این میان، پیوند وثیق میان مرجعیت عالی‌قدر دینی و بقاع متبرکه، توازن منحصربه‌فردی را میان اختیارات دولتی و حاکمیت شرعی بر عتبات مقدسه (نجف، کربلا، کاظمین و سامرا) پدید آورده است؛ به گونه‌ای که دخل و تصرف در عواید این اماکن مقدس، مستقیماً تابع اذن و نظارت مراجع عظام تقلید است.

این نوشتار با تکیه بر اسناد سازمانی و تحلیل نظام‌مند، به کالبدشکافی «نگاشت نهادی نظام مدیریت وقف و امور خیریه در کشور عراق» می‌پردازد. در این مسیر، ارکان چهارگانه کنشگران، شامل سیاست‌گذاران، تنظیم‌گران، تسهیل‌گران و ارائه‌دهندگان خدمات مورد ارزیابی قرار گرفته و ضمن بررسی تشکیلات درونی دوایر نظارتی، سرمایه‌گذاری، حقوقی و مذهبی دیوان وقف، سازوکارهای حفظ و بهره‌وری اموال موقوفه و منافع عمومی تبیین می‌گردد.

یکی از موضوعات مهم برای شناخت وضعیت وقف و امور خیریه در کشورهای مختلف، شناخت ساختار و بازیگران فعال در این حوزه است. این موضوع از آن جهت مورد اهمیت است که با شناخت انواع بازیگران فعال در زمینه‌های مختلف و بررسی و تحلیل نوع فعالیت‌هایی که انجام می‌دهند، می‌توان از دستاوردهای هر یک از این بازیگران استفاده کرد و از تجربیات ناموفق آنها دوری جست.

در این نوشتار، پس از معرفی انواع کنشگران فعال در سه بخش وقف و امور خیریه، مساجد و اماکن متبرکه، قرآن و فعالیت‌های مذهبی، به شناسایی و تحلیل بازیگران مختلف با توجه به نقشی که در وقف و امور خیریه کشور عراق ایفا می‌کنند، پرداخته شده است. 

سپس نگاشت نهادی تمامی این بازیگران به همراه نوع ارتباطات آن ترسیم شده است و پس از آن، هر یک از این بازیگران و مجموعه فعالیت‌ها، اهداف، مأموریت، چشم‌انداز، ساختار و... آنها مورد تحلیل قرار می‌گیرد.
 

انواع کنشگران فعال در حوزه وقف و امور خیریه

کنشگر، عبارت است از فرد، گروه و یا سازمانی که می‌تواند بر ورودی‌ها (منابع) و یا بروندادهای یک سیستم تأثیر بگذارد و یا از خروجی‌ها و بروندادهای آن (خدمات، محصولات، پیامدها و...) تأثیر پذیرد. در این مطلب، کنشگران به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شوند:
 

۱- سیاست‌گذار

سیاست‌گذار نهادی است که برنامه‌هایی را تعیین می‌کند که باید توسط دولت، کسب‌وکارها و غیره دنبال شود.

سیاست‌گذاری به صورت فرآیندی تعریف شده است که به واسطه آن دولت به منظور ارائه پیامد (تغییرات مطلوب در دنیای واقعی)، چشم‌انداز سیاسی خود را به برنامه و عمل تبدیل می‌کند. لذا سیاست‌گذاری، کارکرد اصلی هر دولت می‌باشد. به طورکل، سیاست می‌تواند شکل‌های مختلفی به خود بگیرد مانند سیاست‌های غیرمداخله‌ای، تنظیم، تشویق تغییرات داوطلبانه (مانند کمک‌های مالی) و ارائه خدمات عمومی.

در عراق به طورکلی اوقاف زیرنظر سه سازمان مختلف، دیوان وقف شیعی، دیوان وقف سنی و دیوان وقف مسیحی و دیگر ادیان است. این دیوان‌ها زیرنظر دولت فعالیت می‌کنند. هر یک از این سازمان‌ها به صورت جدا از همدیگر فعالیت می‌کنند و سعی دارند بودجه‌ها و دارایی‌ها را به سمت خود جذب کنند.

این دیوان‌های اوقاف زیرنظر مستقیم نخست‌وزیری فعالیت می‌کنند. این ساختار جدید در تشکیلات اوقاف پس از اشغال عراق توسط آمریکا و سقوط صدام به روی کار آمد. در تشکیلات جدید با توجه به سیاست‌های جدید حکومت عراق، هر یک از اعضای مختلف دیوان‌ها و جایگاه‌های سازمانی از احزاب گوناگون تشکیل می‌شوند. برای مثال رئیس را از «حزب دعوه» و معاونان بخش را از «حزب جندالامام» و... انتخاب می‌کنند. این اختلافات حزبی موجب عدم هماهنگی سازمان و هدر رفت درآمدها و دارایی‌ها می‌شود.

به طورکلی اتحاد و هماهنگی اعضای دیوان وقف سنی از دیوان وقف شیعی بیشتر است و این موجب شده است که دیوان وقف سنی در فعالیت‌های خود موفق‌تر ظاهر شود و درآمدهای بیشتری را نصیب خود کند؛ اما در وقف شیعی که اختلافات بیشتر است، مشکلات نیز بیشتر به چشم می‌خورد.

بودجه این دیوان‌ها توسط دولت تأمین می‌شود. دیوان وقف سنی همواره سعی کرده است بودجه‌های بیشتری را جذب خود نماید. اما دیوان وقف شیعی برعکس آنها عمل کرده و در این زمینه بسیار ضعیف بوده و حتی گاهی مقدار اضافات بودجه را به دولت برمی‌گردانده است.

در عراق مساجد و بقاع متبرکه زیرنظر دیوان‌های اوقاف است و پرداختی‌های امامان مساجد توسط دیوان‌ها پرداخت می‌شود. البته مراجع نیز در عراق دارای قدرت و اختیارات بسیاری هستند. برای مثال مراجع بزرگ شهرهای مختلف در تعیین امامان جمعه شهرها نقش دارند و حتی دیوان‌های اوقاف نیز از این مراجع اطاعت می‌کنند. برای مثال آیت‌الله العظمی سیستانی در نجف، سرپرست امامزاده‌ها و بقاع نجف است. همچنین برای وقف شیعی موافقت مرجعیت لازم و ضروری است.

البته در عراق علاوه بر دیوان‌های وقف شیعی و سنی، دیوان دیگری نیز وجود دارد که به موقوفات ادیان مسیحیت و دیگر ادیان غیراسلامی مرتبط است. این سه دیوان تحت نظر اداره نخست‌وزیری کار می‌کنند و برای نگهداری و حفاظت از تجهیزات مذهبی از بودجه دولتی استفاده می‌کنند. 

دولت مستقل کردستان عراق، از طریق وزارت اوقاف منطقه‌ای خود، حقوق و پاداش‌های امامان و روحانیون خود را می‌پردازد و به ساخت و نگهداری از مساجد اقدام می‌کند. این بودجه‌ها برای مسیحیان نیز قابل دسترس است، اما آنها ترجیح می‌دهند که برای کلیساهای خود از سرمایه‌های شخصی استفاده کنند.
 

۲- تنظیم‌گر

تنظیم مجموعه گوناگونی از ابزارهاست که به واسطه آن دولت نیازمندی‌های شرکت‌ها و مردم را تنظیم می‌کند. کارکردهای تنظیم‌گر بنا به دلایل گوناگونی به وجود آمده‌اند از جمله: 
- تعیین حقوق و مسئولیت‌های هر یک از موجودیت‌های جامعه به منظور تحقق اهداف توسعه پایدار 
- تنظیم استانداردهای صنعتی 
- جمع‌آوری مالیات‌ها و دیگر درآمدها و...

به منظور درک بهتر کارکردهای تنظیم‌گر، بررسی انواع روش‌های تنظیمی مفید خواهد بود. به صورت کلی انواع تنظیمات عبارت‌اند از: 

- فرمان و کنترل: تنظیم دستور و کنترل نوع وضع/ تحمیل استانداردهای حمایت‌شده توسط مصوبات قانونی است، در صورتی است که استانداردها سازگار نباشند. بنابراین، قانون به عنوان منع یا اجبار فعالیت‌های معینی به‌کار می‌رود. استانداردها می‌تواند از طریق قانون‌گذاری یا تنظیم‌کنندگانی تنظیم شود که به واسطه فرآیند تنظیم برای تعریف قانون مشروعیت دارند. 

- خودتنظیمی: این رویکرد می‌تواند به عنوان نوعی از نسخه خودانجامی رویکرد دستور و کنترل تلقی شود. در این باره، اغلب انجمن‌های تجاری یا کسب‌وکار تشکیل‌شده که قوانین عملکرد را ایجاد، کنترل و اجرا می‌کنند. به عنوان یک قانون، خودتنظیمی اغلب به عنوان یک روش کسب‌وکار دیده می‌شود که اقدام انحصاری به منظور جلوگیری از مداخله دولت انجام می‌دهد. 

مزایای این رویکرد شامل سطح بالای تعهد کسب‌وکارها و ماهیت جامع قوانین تنظیم‌شده می‌باشد. به علاوه، این رویکرد منعطف‌تر از رویکرد دستور و کنترل بوده چراکه به قانون‌گذاری نیازی ندارد. 

از سویی دیگر، خودتنظیمی می‌تواند به صورت یک رویکرد غیردموکراتیک، محدود به بررسی دقیق بیرونی و در معرض سوء‌استفاده توسط کسانی دیده شود که با اهداف مختلف قوانین را تنظیم می‌کنند. 

در کمترین سطح، خودتنظیمی همواره در معرض چالش‌های منتج‌شده از علاقه‌های بیرونی کسانی قرار دارد که فکر می‌کنند استانداردها و قوانین به سمت کاهش تأثیر فعالیت‌های غیرمطلوب تنظیم نشده است. 

- تنظیم مبتنی بر تشویق: یک تشویق، سیاست، قانون، مکانیسم قیمت، یا رویه‌ای است که به دنبال تعدیل رفتار افراد با شرکت‌ها به واسطه تغییر در هزینه‌ها یا سودهای حاشیه‌ای مرتبط با تصمیم یا فعالیت خاص می‌باشد. 

از یک سو، می‌توان گفت که تمامی تنظیمات بر مبنای تشویق است چراکه تنظیم از طریق مفهوم پایه جریمه برای رفتارهای "بد" و پاداش برای رفتارهای "خوب" عمل می‌کند. 

تنظیم مبتنی بر تشویق سعی دارد به منظور کاهش هزینه‌ها و بهبود خدمات، برنامه سودمند با سودهای زیاد را پاداش دهد. هدف عمده این است که تنظیم‌شده فعالیت‌های غیرمطلوب خود را از طریق تحمیل/ وضع مالیات و کمک‌های مالی محدود یا متوقف کند. 

برای به‌کارگیری این رویکرد، گام‌های اصلی شامل انتخاب واحدهای اندازه‌گیری، تعیین خط مبنا، انتخاب اهداف برای بهبود و یا نگهداری و سپس اجرای تشویق‌ها و جریمه‌ها می‌باشد.

یکی از انواع تنظیمات مبتنی بر تشویق، تنظیم مبتنی بر عملکرد (PBR) است که تشویق‌ها ملزم به بهبود در عملکرد مطلوب، کاهش قیمت و بهبود در کیفیت خدمات می‌باشد. به علاوه،  PBR بیشتر به استانداردهای عملکرد خارجی متکی است و کمتر به فعالیت‌های خاص شرکت حساس است. 

مزایای PBR این است که به بهبود در بهره‌برداری شرکت‌ها، کاهش هزینه‌های نگهداری و عملیات و بهبود در پایایی سیستم کمک می‌کند. طرح تنبیه و تشویق به صورت مکانیکی عمل می‌کند. بنابراین کاهش در حوزه صلاحدید تنظیمی، در مقابل امکان تسخیر در فرآیند تنظیم را کاهش می‌دهد. 

به علاوه این رویکرد، انعطاف‌پذیری در تصمیم‌گیری شرکت را فراهم می‌کند که آیا از قانون تبعیت کند یا جریمه بپردازد. اگرچه به عنوان یکی از معایب این روش، می‌توان به ایجاد قوانین بسیار پیچیده و غیرمنعطف اشاره کرد که واقعیت‌های بازار در آن لحاظ نشده است. 

از مفروضات اصلی این رویکرد، عقلانیت اقتصادی است که لزوما در همه موارد یافت نمی‌شود. همچنین، گاهی اوقات پیش‌بینی تأثیر این نوع رویکرد مشکل است. به عنوان مثال، رفتار "بد"، مانند آلودگی، می‌تواند پاداش بگیرد اگر که قوانین به طور صحیح تنظیم نشده باشند.

وظیفه نظارت بر بقاع متبرکه و امامزاده‌ها بر عهده دیوان وقف شیعی است. در خصوص بقاع متبرکه نیز بودجه‌ای خاص درنظر گرفته شده است. این بودجه توسط دیوان وقف شیعی درخواست می‌شود و پس از تأیید مجلس از دولت دریافت می‌گردد. 

درآمدهایی که در خود عتبات به دست می‌آیند مستقیما به بانک انتقال داده می‌شوند و این درآمدها فقط با اجازه مراجع قابل استفاده هستند. حتی رئیس دیوان اوقاف نیز حق استفاده از این اموال را بدون کسب اجازه از مرجعیت ندارد. 

مراجع در حوزه بقاع متبرکه نظیر کربلا، کاظمین، نجف، سامرا و... اختبارات تام دارند و حتی می‌توانند بدون هماهنگی با دیوان، اموال و درآمدهای جمع‌آوری شده را استفاده کنند. اما در این میان امامزاده‌ها زیر نظر دیوان هستند و دیوان مستقیما بر آنها تسلط دارد. 
 

۳- تسهیل‌گر

سازمان‌های محلی یا بین‌المللی هستند که معمولا توسط دولت سرمایه‌گذاری می‌شوند و هدف آن توسعه و بهبود بازار خدمات می‌باشد. یک تسهیل‌گر، تأمین‌کنندگان خدمات را از طریق انجام فعالیت‌های خدماتی جدید، ارتقای تجارب مفید و ایجاد ظرفیت حمایت می‌کند.

 کارکردهای دیگر یک تسهیل‌گر شامل ارزیابی خارجی تأثیر تأمین‌کنندگان خدمات، تضمین خدمات و حمایت برای محیط سیاسی بهتر می‌باشد. عمل تسهیل، کارکردی است که به طور معمول توسط سازمان‌های توسعه‌گرا انجام شده و می‌تواند شامل سازمان‌های غیردولتی و کارفرمایان و عامل‌های دولتی باشد. 

علاوه بر موارد مذکور در حوزه وقف و امور خیریه فراهم آوردن اطلاعات پایه‌ای از مجموعه خیریه‌ها و یا انجام خدمات مشاوره‌ای برای مؤسسات خیریه نیز می‌تواند به عنوان کارکردهای تسهیل‌کنندگان در نظر گرفت. مراجع سنی نیز بر مساجد و عبادتگاه‌های اهل سنت نظارت کامل دارند و آنها را کنترل می‌کنند.
 

۴- ارائه‌دهنده خدمات

تأمین‌کننده خدمات آموزشی و پژوهشی شامل دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و مؤسساتی هستند که در زمینه آموزش و پژوهش در حوزه وقف و امور خیریه فعالیت می‌کنند. ضمنا مؤسسات خیریه‌ای که وظیفه جمع‌آوری کمک‌های مردمی و صرف این کمک‌ها در میان افراد هدف را دارند نیز به عنوان ارائه‌کنندگان خدمات شناخته می‌شوند.

مؤسسات خارجی خاصی در عراق فعالیت نمی‌کنند و مؤسساتی هم که وجود دارند بسیار کوچک و در حوزه محله‌ای هستند. کشور ایران نیز در حوزه امور خیریه در عراق وارد شده است و کمک‌هایی را برای این کشور ارسال می‌کند. برای مثال پروژه‌هایی مانند درمانگاه‌ها، بیمارستان‌ها و خانه‌های سازمانی در عراق با کمک کشور ایران در حال انجام می‌باشند. 

مؤسسات خیریه برای ثبت خود باید از دیوان‌ها مجوز دریافت کنند و پس از دریافت مجوز و شروع به فعالیت، می‌توانند از برخی وزارتخانه‌ها نظیر وزارت آموزش و پرورش کمک‌های مالی دریافت کنند. 

دولت در سال‌های اخیر در ادامه حمایت‌هایش از موقوفات غیرمسلمانان به بازسازی اماکن مذهبی اقلیت‌ها پرداخته است. برای مثال در سال ۲۰۰۹ یکی از زیارتگاه‌های یهودیان به نام حزقیال را که مسلمانان و مسیحیان نیز بدان احترام قائل بودند، بازسازی کرد. 

نکته دیگری که ذکر آن لازم است این است که در عراق با توجه به درآمدهای بالای حوزه وقف و بقاع متبرکه، وزارت اطلاعات عراق نیز بر فعالیت‌های دیوان‌های وقف نظارت می‌کند و گاهی برای آنها خط‌مشی و دستوراتی را صادر می نماید.
 

نگاشت نهادی نظام مدیریت وقف و امور خیریه در عراق

همان طور که در بخش پیشین اشاره شد، نهادهای مختلفی با نقش‌های متفاوت در سه بخش وقف و امور خیریه، مساجد و اماکن متبرکه، قرآن و فعالیت‌های مذهبی در کشور عراق فعالیت می‌نمایند؛ در این بخش، ابتدا نگاشت نهادی مربوط به این کنشگران در شکل ذیل نشان داده شده است و سپس نهادهای سیاست‎گذاری، تنظیم‌گر، تسهیل‎گر و ارائه‎دهنده خدمات در موضوعات مختلف در سه بخش وقف و امور خیریه، مساجد و اماکن متبرکه، قرآن و فعالیت‌های مذهبی مورد تحلیل قرار گرفته‌اند.  

۱- دیوان وقف شیعی

بعد از سقوط حکومت عراق در سال ۲۰۰۳ برخی از تشکیلات حکومتی از جمله وزارت اوقاف، منحل شدند. وزارت اوقاف عراق به سه دیوان تقسیم شد. دیوان وقف سنی، دیوان وقف شیعی و دیوان وقف مسیحی و دیگر ادیان. هیئت وزیران بر فعالیت‌های این دیوان‌ها نظارت می‌کند و گزارش‌های دوره‌ای را از این دیوان‌ها دریافت می‌کند.
مسئولان وقف شیعی در مدیریت فعالیت‌های خود با مشکلات بسیاری مواجه شدند. آنها در راه بازسازی وقف شیعی سعی کردند از کمک‌های دولت‌های همسایه و حامیان داخلی و خارجی استفاده کنند.

فعالیت‌های دیوان به ساخت مساجد و عبادتگاه‌ها با قوانین شرعی گسترش یافت. همچنین این دیوان به دنبال اجرای پروژه‌های فرهنگی، اجتماعی و مهندسی گوناگون و برگزاری سخنرانی‌ها و کمپین‌های اسلامی و مذهبی بوده است.

دیوان در طی سال‌های گذشته در حفظ و نگهداری بقاع متبرکه تلاش‌های بسیاری کرده است.

۱-۱- ساختار سازمانی
همان طور که گفته شد دیوان وقف شیعی از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است، که هر یک از این بخش‌ها در زیر به اختصار معرفی می‌شوند.

۲-۱- دایره بازرسی کل
یکی از دفاتری است که به موجب قانون ۵۷ سال ۲۰۰۴ توسط دولت موقت تأسیس شد. هدف از تشکیل این مرکز، نظارت بر فعالیت‌های دیوان و جلوگیری از تخلفات، تقلبات واعمال غیرقانونی آنها است.

وظیفه این مرکز ارائه پیشنهادها و راهنمایی به وزارت برای بهبود عملکرد آن و همچنین حل مشکلات و خلاء‌های مدیریتی آن است. همچنین این دفتر بر امور مالی دیوان نظارت می‌کند تا از فسادهای مالی در این وزارت جلوگیری شود.

این دفتر شامل بخش‌های زیر است:
١. دپارتمان امور مالی
۲. بخش فناوری اطلاعات
٣. بخش تحقیقات
۴. بخش حسابرسی
۵. بخش بازرسی

۳-۱- دایره مدیریت و سرمایه‌گذاری اموال وقف شیعی
براساس ماده ۹ قانون شماره ۵۷ قانون وقف شیعی، این مرکز وظیفه مدیریت و سیاست‌گذاری مناسب برای اموال وقف شده شیعی را دارد. همچنین تعیین و چگونگی اتمام وقف و یا انتقال وقف به فرزندان و همچنین قوانین مربوط به متولیان در حوزه این اداره می‌باشد.

همچنین وظایف این مرکز بدین صورت است:
١. مدیریت اموال وقف بر اساس قوانین اسلامی و شروط واقف و همچنین براساس احادیث جعفری
۲. سرمایه‌گذاری اموال وقف شیعی به بهترین نحو و کسب بیشترین درآمد از این طریق، از راه‌های قانونی و شرعی
٣. توجه و احترام به شروط واقفان و ارضای خواسته‌های آنان و همچنین تضمین سلامت اموال وقف‌شده آنان
۴. مدیریت اموال موقوفه‌ای که متولی ندارند و یا تولیت آنها به اتمام رسیده است و یا وصیت‌هایی که وصی ای برایش وجود ندارد. همچنین مدیریت وقف‌های خصوصی با اجازه حاکمان شرع.
۵. همکاری با دیوان امور مالی و دپارتمان‌های آن برای حل مشکلات مالی وارده بر موقوفات.

۴-۱- دایره امور اداری و مالی
یکی از بخش‌های دیوان وقف شیعی می‌باشد و وظایف آن شامل:
1. استخدام و تکمیل کادر اعضای مورد نیاز در قسمت‌های مختلف دیوان
۲. همکاری سری با سازمان‌های مسئول دیگر جهت صدور مدارک مورد نیاز در جهت اهداف دیوان
٣. رسیدگی به امور کاری کارکنان، ارتقای درجات، امور بازنشستگی، هدایا و اضافه‌کاری‌ها
۴. مستندسازی وضعیت کارکنان از هنگام استخدام آنها تا بازنشستگی
۵. انتشار کتب مذهبی و دینی مختلف در زمینه‌های شکرگزاری، متارکه، تحریم و...
۶. توسعه معیارها و شاخص‌های ارزیابی کارکنان و تهیه گزارش درباره نتایج آنها 
۷. بررسی موجودی‌های سالانه از دارایی‌ها و انطباق آنها با دارایی‌های سابق
۸. برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای کارکنان در رشته‌های مختلف
9. تهیه بودجه عملیاتی دیوان با هماهنگی وزارت مالیه
۱۰. تخصیص بودجه و اعتبارات مالی با توجه به جنبه‌های خاص
۱۱. تهیه وسایل انتقال کارکنان از منزل به دیوان و بالعکس
۱۲. تعمیر و نگهداری ساختمان دیوان
۱۳. تجهیز قسمت‌های مختلف دیوان به وسیله های مورد نیاز (مبلمان، لوازم خانگی و...)

۵-۱- دایره مطالعات دینی و آموزش‌های مذهبی
این بخش مسئول مدیریت امور دینی مربوط به مدارس مذهبی و ارائه برنامه درسی به آنها و مراقبت از دانشکده‌ها، کتابخانه‌ها و دارالقرآن آنهاست.

وظایف این بخش:
۱. پذیرش دانشجویان دینی که علاقه‌مند به مطالعات مذهبی هستند.
۲. تهیه لوازم مورد نیاز دانشکده‌ها
٣. برگزاری دوره‌های آموزشی و فرهنگی برای جوانان و نوجوانان
۴. مدیریت و سازمان‌دهی کتابخانه دیوان و به‌روزرسانی کتب آن با نسخه‌های جدید که شامل موارد زیر است:
الف) کتب دروس تحصیلی و دینی
ب) کتب کتابخانه‌ای
ج) کتب آموزشی
د) کتب عمومی

۶-۱- دایره مؤسسات دینی و خیریه‌ها
یکی از بخش‌های دیوان وقف شیعی می‌باشد و وظیفه انجام امور مربوط به مساجد، حسینیه‌ها و مکان‎‌های مذهبی و همچنین مراقبت از حقوق مؤسسات و ادارات مربوط به این مکان‌ها را دارد.

وظایف این بخش:
١. انجام امور مساجد و حسینیه‌ها و مراقبت از وضعیت و درآمدهای آنان و ثبت کردن آن به نام دیوان وقف شیعی
۲. مراقبت از حقوق مؤسسات مذهبی و وضع قانون برای این مؤسسات و همچنین توجه به امور تولیت و نظارت و بررسی مدارک متولیان و ناظران
3. تکمیل نیروی انسانی مساجد و حسینیه‌ها و انجام امور اداری این اماکن
۴. نظارت بر احیا و ارتقای مراسم اسلامی و مذهبی در مساجد و توسعه این برنامه‌ها
۵. نظارت بر عملکرد مذهبی مؤسسات در بغداد و ارائه راهنمایی‌های لازم به آن
۶. انجام بازدیدهای میدانی از مساجد، حسینیه‌ها و تشکل‌های مربوط به آنها و بررسی روش‌های توسعه آنها
۷. ایجاد ارتباطات اصلی و فرعی بین دیوان و داخل و خارج کشور برای بهره‌برداری‎های کلان
۸. تصویب قوانین در جهت حفظ شفافیت و یکپارچگی اطلاعات و آرشیوهای دیوان
۹. بهبود مهارت‌های کارکنان از طریق آموزش به آنها
۱۰. تهیه اطلاعات مورد نیاز برای مأموریت‌های سازمان 
11. بررسی مناقشات مربوط به جداسازی عادلانه قطعات املاک و فرستادن آن به شورای حل اختلاف
۱۲. وضع قوانین مربوط به عبادتگاه‌ها و کنترل بر اجرای آنها پس از تأیید رئیس دیوان
۱۳. ساخت مساجد و حسینیه‌ها و نگهداری و تجهیز این اماکن
۱۴. انجام تمامی فعالیت‌های تخصصی ذکرشده باید با تأیید رئیس دیوان انجام شود.

۷-۱- دایره قانون‌گذاری
وظیفه این بخش بررسی و پیگیری قانونی منازعات و اختلافات امور وقف و واقفان است؛ که شامل بخش‌های زیر می‌شود:

1. گروه پرونده‌های حقوقی و وظایف آن
- نمایندگی دیوان در پرونده‌های حقوقی له یا علیه آن 
- اجرای اطلاعیه‌های قضایی لازم 
- اعلام هشدارهای مستقیم متعلق به اوقاف 
- سازمان‌دهی وکالت‌های عمومی مربوط به کارکنان دیوان 
- نظارت بر اجرای تصمیمات صادرشده توسط دادگاه

۲. گروه مشاوران حقوقی و وظایف آنها
- توضیح قوانین و مقررات و ارائه پیشنهادها در راستای استفاده بهینه از وقف و توسعه آن 
- ارائه مشاوره حقوقی به تمام بخش‌های دیوان 
- نمایندگی حقوقی دیوان در داخل و خارج 
- معرفی کاندیداهایی برای تولیت اوقاف

٣. قسمت مستندات و وظایف 
- مستندسازی استدلال‌های وقفی صادرشده از محاکم قضایی و محافظت از آنها 
- مراجعه به بخش ثبت اموال وقفی و بازرسی از صحت ثبت اموال وقفی در آن 
- تنظیم قراردادهایی که دیوان در آن شریک است 
- بررسی و تأیید و تصدیق قراردادها، وکالت‌نامه‌ها و کفالت‌ها برای دیوان 

۸-۱- دایره برنامه‌ریزی و پیگیری
این بخش یکی از بخش‌های دیوان وقف شیعی است و وظیفه آن تهیه طرح تلفیقی سالانه برای تمامی بخش‌های دیوان و آماده سازی پروژه‌های برنامه‌ریزی‎‌شده سرمایه‌گذاری و مطالعات امکان سنجی آن و همچنین پیگیری فعالیت‌های بخش‌های مختلف دیوان و مدیریت این فعالیت‌ها از طریق دریافت گزارش‌های سه ماهه و آماده‌سازی گزارش‌های سالانه برای برنامه‌ریزی استراتژیک و اجرای استراتژی‌های دولتی (از جمله توسعه ملی، کاهش فقر در عراق، برنامه توسعه و...) در این مسیر است.

۹-۱- دایره مهندسی
یکی از بخش‌های دیوان وقف شیعی است و وظایف آن شامل: 
- انجام مطالعات و طراحی پروژه‌های معماری برای حل مشکلات در ساخت و اجرای پروژه‌ها 
- تهیه جداول هزینه و کیفیت پروژه‌ها 
- بازرسی اجرای پروژه‌ها و تهیه گزارش‌های ماهانه از آنها 
- ایجاد گروه‌هایی برای ارائه گزارش‌های اولیه و نهایی پروژه 
- نظارت بر کارهای خیرین در ساخت حسینیه‌ها و دیگر اماکن 
- اجرای پروژه‌های مهندسی بر روی مساجد، بقاع متبرکه، حسینیه‌ها و مؤسسات دینی و مذهبی 
- تشکیل گروه‌هایی برای اجرای مسئولیت تعمیر و نگهداری 
- تشویق خیرین به ساخت مساجد و حسینیه‌ها و دیگر پروژه‌های موجود 
- بررسی درخواست‌های خیرین در هنگام ساخت مساجد و حسینیه‌ها و آگاه‌کردن آنان از قوانین و مقررات این مرکز شامل بخش‌های زیر است: 
- بخش مطالعات و تصمیم‌گیری 
- بخش منطقه‌ای 
- بخش الکترومکانیک 
- بخش پروژه 
- بخش تعمیر و نگهداری 
- بخش اداری

۱۰-۱- دانشگاه علوم اسلامی امام کاظم (علیه السلام)
این دانشگاه در بغداد ساخته شد و شعبه‌هایی از آن نیز در دیگر استان‌ها ایجاد گردید.

* هدف از ایجاد این دانشگاه
- تدریس و آموزش دروس دینی، همگام با آموزه‌های اسلام 
- تدریس علوم اسلامی و انسانی و علوم معاصری که از تعالیم اهل‌بیت و صحابه گرفته شده باشد و اعلام فقه و اجتهاد در دانشگاه 
- تلاش به گسترش و توسعه علوم و تحقیقات علوم انسانی و علوم شناختی

رئیس این بخش، شخصی است که درجه علمی بالاتر از استادیار دارد و وظایف آن شامل: 
- اعلام تصمیمات نهایی مجلس 
- نظارت بر امور اداری و مالی 
- ارسال گزارش‌های فصلی و سالانه به رئیس دیوان، است.

دانشگاه شامل بخش‌های زیر است: 
- بخش شریعت 
- بخش تفکر اسلامی 
- بخش علوم قرآن و حدیث 
- بخش قانون‌گذاری 
- بخش آموزش زبان عربی 
- بخش تاریخ اسلامی
- بخش معلومات فنی 

* شرایط پذیرش دانشجو در دانشگاه 
- حسن سابقه 
- نداشتن پرونده سیاسی در پرونده خود 
- داشتن مدارک قبولی متوسطه در یکی از شاخه های علمی (علمی، ادبیات، فنی، اسلامی) 
- عدم ثبت نام در دانشگاه یا موسسه‌ای دیگر

۱۱-۱- دایره اوقاف استان‌ها
رئیس این دایره باید دارای مدرک دانشگاهی و حداقل ۸ سال سابقه کاری مرتبط باشد. این دایره شامل چند بخش است:
1. بخش استان‌های شمالی (مربوط به مدیریت اوقاف در کرکوک، نینوا، ملاحظیه)
۲. بخش استان‌های مرکزی (مربوط به مدیریت اوقاف در بغداد، کرخه، رصافه، دیالی)
٣. بخش استان‌های فرات مرکزی (مربوط به مدیریت اوقاف در نجف، کربلا، بابل، دیوانیه)
۴. بخش استان‌های جنوبی (مربوط به مدیریت اوقاف در بصره، میسان، ذی قار)

تمامی این شعبات دارای بخش‌های برنامه‌ریزی و پیگیری، اداری و مالی، مؤسسات و قانون‌گذاری و مهندسی و املاک موقوفه و تعالیم دینی هستند.

هدف از این مرکز، مدیریت و هماهنگی بین امور اداری و اجرایی وقف و حل مشکلات مربوط به وقف است.

۱۲-۱- دایره احیای آیین‌های حسینی
این بخش مسئول انجام امور مربوط به مناسبات دینی و هماهنگی آن با وزارتخانه‌های دیگر می‌باشد که علاقه‌مند برای همکاری در این زمینه هستند و همچنین ارائه تمامی خدمات مربوط به این مناسبات از جمله خدمات مالی و لجستیکی، حمل‌ونقل و انتقال آگاهی فرهنگی به مردم در این زمینه و آماده‌سازی مراکز سکونت برای زائرین، ارائه خدمات بهداشتی به زائرین با همکاری وزارت بهداشت.

این دایره شامل بخش‌های زیر است:
1. بخش ثبت‌نام و آمارگیری
۲. بخش آگاهی اسلامی
٣. بخش خدمات
۴. بخش هماهنگی و پیگیری

۱۳-۱- دایره تحقیقات و مطالعات
وظیفه این دایره، تحقیق و پژوهش در زمینه‌های مذهبی و دینی و همچنین تحقیق و پژوهش در زمینه‌های تاریخ، زبان، علوم اجتماعی و اقتصاد از طریق جستجو در میراث فرهنگی و نتایج علمی اهل‌بیت (علیهم السلام) و همچنین بر پایه تفکرات و اصول مجتهدین و متفکرین اسلامی است.

این دایره از بخش‌های زیر تشکیل شده است:
1. بخش احیای میراث اسلامی
۲. بخش پژوهش‌های علمی و مذهبی
٣. بخش هماهنگی و چاپ و نشر
۴. بخش گفتگوی ادیان و ایجاد روابط حسنه بین فرقه‌ای

۱۴-۱- مرکز ملی علوم قرآنی
این مرکز به دنبال افزایش جنبش قرآنی در عراق و هماهنگی فعالیت‌های مؤسسات قرآنی با این هدف است. همچنین این دایره به دنبال نشر فرهنگ اسلامی در میان عموم مردم عراق از طریق تمامی روش‌های مبتکرانه و ممکن و با کمک رئیس دیوان، اوقاف استان‌ها، بقاع متبرکه و یا مزارهای شهدای شیعه است. 

رئیس دیوان با ارتباطاتی که با مؤسسات قرآنی، دانشگاه‌ها، حوزه‌های دینی و مذهبی و... دارد می‌تواند این دایره را در اهدافش حمایت کند. این مرکز از بخش‌های زیر تشکیل شده است:
- بخش نظارت و پیگیری
- بخش منابع انسانی 
- بخش استودیو 
- بخش مخزن 
- بخش مجله و قلم 
- بخش حفظ و قرائت قرآن 
- بخش کتابخانه تخصصی 
- بخش روزنامه قطوف 
- مؤسسه علوم قرآن 
- بخش علوم فنی و حرفه‌ای 
- بخش خدمات اداری 
- بخش مسافرتی دیوان 
- بخش سمعی بصری

۱۵-۱- بخش اطلاعات و روابط عمومی
این بخش در ارتباط با رسانه‌ها و ارتباطات عمومی دیوان با خارج و داخل کشور کار می‌کند تا اخبار و اطلاعیه‌های دیوان را منتشر کند. همچنین اطلاعیه‌های مرتبط با مراسم دینی و مذهبی، عتبات، بقاع متبرکه و دیگر فعالیت‌های دیوان را این بخش در رسانه ها، اطلاع‌رسانی می‌کند.

این بخش برای انتشار اخبار و اطلاعیه‌های خود باید از قسمت ریاست دیوان اجازه بگیرد. این دایره شامل بخش‌های زیر است: 
- بخش مونتاژ و تصویر 
- بخش ترجمه 
- بخش مراسم و تشریفات 
- بخش نامه‌ها و آرشیو اداری 
- بخش روابط عمومی 
- بخش مطبوعات و ویرایش اخبار 
- بخش بایگانی

۱۶-۱- بخش رادیویی
این بخش یکی از قسمت‌های بسیار مهم دیوان است که اهمیت بسیاری در دیوان وقف شیعی دارد. دیوان از این بخش به عنوان دروازه رسانه‌ای خود برای عموم مردم در جهت اعلام سیاست‌های عمومی دیوان در ارتباط با مسائل جاری کشور و همچنین انتشار برنامه‌ها و مراسم‌های خود در زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و مذهبی استفاده می‌کند.

این دایره شامل بخش‌های زیر است: 
- بخش مدیریت رادیو 
- بخش آماده‌سازی برنامه‌ها 
- بخش آرشیو الکترونیکی
- بخش کارگردانی رادیویی 
- بخش ارزیابی و تنظیم 
- بخش فناوری‌های رادیو و تلویزیون 
- بخش روابط عمومی 
- بخش مجریان پخش 

۱۷-۱- بخش قراردادهای دولتی
وظیفه اصلی این بخش تنظیم قراردادهای دولتی برای اجرای پروژه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های دیوان در بخش‌های مختلف است. این بخش بر نحوه انجام پروژه‌های وزارتخانه‌ها و بخش‌های دولتی در استان‌های مختلف نظارت می‌کند و تجهیزات و بودجه این پروژه‌ها را مدیریت می‌نماید. همچنین گزارش‌ها را در مراحل مختلف پروژه تهیه می‌کند و موانع و مشکلات پروژه را در آنها ذکر و در جهت حل آنها می کوشد.

این دایره شامل بخش‌های زیر است: 
- بخش قرارداد
- بخش برنامه‌ریزی و پیگیری 
- بخش رسانه 
- بخش خدمات اجرایی 
- بخش مدیریت 
- بخش آرشیو الکترونیکی

۱۸-۱- بخش فناوری اطلاعات
در این بخش متخصصان فناوری اطلاعات به مطالعه، طراحی و توسعه سیستم‌های اطلاعات با استفاده از به‌روزترین روش‌ها و ذخیره و نگهداری از این اطلاعات با روش‌های تکنولوژیکی می‌پردازند.

این مرکز شامل بخش‌های زیر است:
1. بخش طراحی وب‌سایت
۲. بخش برنامه‌ریزی و آنالیز سیستم
٣. بخش اینترنت

۱۹-۱- بخش امور شهروندان
این بخش در ارتباط با امور مربوط به شهروندان عراقی است. این بخش شکایات و خواسته‌های شهروندان عراقی را بررسی می‌کند و در جهت حل این مشکلات می‌کوشد. همچنین با توجه به نیازهای شهروندان، این بخش در زمینه‌های مختلف اجتماعی برای بهبود وضعیت موجود زندگی مردم سرمایه‌گذاری می‌کند.

این مرکز شامل بخش‌های زیر است: 
- بخش شکایات 
- بخش پیگیری 
- بخش محاسبات الکترونیکی 
- بخش مراقبت از معلولان و نیازمندان استثنایی

۲۰-۱- بخش حسابرسی و کنترل داخلی
1. حفاظت از اموال، دارایی‌ها و منابع وقفی
٢. اجرای بهینه قوانین و مقررات مالی و حسابداری
٣. تصحیح خطاهای حسابرسی
۴. به‌کارگیری روش‌های علمی و دقیق برای فعالیت‌های دیوان
۵. مدیریت و استفاده صحیح از مؤسسات زیرنظر دیوان
۶. حسابرسی‌های مالی فصلی و سالانه بر دارایی‌ها
۷. پیگیری و نظارت بر گزارش‌های مالی تهیه‌شده
۸. نظارت بر اجرای صحیح برنامه سالانه ارائه‌شده
9. بازرسی مالی و اداری املاک وقفی و ارائه گزارش‌های سالانه از بی‌نظمی‌های موجود در این زمینه
۱۰. حسابرسی دقیق قراردادهای مالی با شخص ثالث برای اطمینان از صحت آنان

۲۱-۱- چاپ مطبوعات دیوان
این مرکز مسئولیت چاپ تمامی جزوات، کتب، پوسترها، بروشورها و مجلاتی را که در ارتباط با دیوان وقف شیعی و یا هر یک از بخش‌ها و دایره‌های آن باشد دارد.

این مرکز شامل بخش‌های زیر است: 
- بخش چاپ 
- بخش تولید 
- بخش تعمیر و نگهداری 
- بخش منابع انسانی 
- بخش مخزن 
- بخش صحافی
 

۲- دیوان وقف سنی

دیوان وقف سنی عراق یک سازمان غیرانتفاعی در عراق است که بعد از تهاجم آمریکا در سال ۲۰۰۳ این نام را به خود گرفت. این دیوان قبل از آن، مسئول تمامی موقوفات مذهبی و بقاع متبرکه بود ولی در حال حاضر این دیوان مسئول مساجد و موقوفات سنی است و از حوزه وقفی دیگر مذاهب، مانند شیعیان، یهودیان و مسیحیان خارج شده است.
۱-۲- تأسیس دیوان
در سال ۲۰۰۳ وزارت اوقاف و امور مذهبی عراق منحل گردید و به دیوان‌های اوقاف تجزیه شد و وظایف وزارتخانه بین این دیوان‌ها تقسیم گردید. در این سال امور مربوط به وقف‌های سنی و امور اسلامی آنها زیر نظر دیوان وقف سنی درآمد.
۲-۲- اهداف دیوان 
- روابط مذهبی نزدیک‌تر با جهان اسلام و ایجاد روابط حسنه بین فرقه‌ها و مذاهب مختلف 
- بررسی و نظارت بر امور وقف و جنبه‌های قانونی آن 
- استفاده بهینه از بودجه‌های موقوفات و سرمایه‌گذاری مناسب آنها در جهت توسعه آنها 
- نظارت بر اجرای شرایط واقفان و وقف‌های آنها 
- نظارت بر مؤسسات اسلامی و خیریه و توسعه آنها 
- ترویج آموزش و تعلیم و تربیت و همچنین ترویج فرهنگ اسلامی و توسعه و احیا و حفاظت از میراث و بناهای اسلامی 
- اداره زیارتگاه‌های پیامبران، اماکن مقدس و زیارتگاه‌های اهل سنت

۳-۲- سازمان‌هایی که تابع دفتر معاون امور مالی و اداری رئیس دیوان می‌باشند:
١. سازمان قضایی (دایره قانونی)
۲. سازمان اداری و مالی
٣. سازمان امور مهندسی
۴. مرکز تحقیقات و پژوهش‌های اسلامی

طی حکمی جناب معاون امور اسلامی (وکیل) رئیس دیوان اوقاف سنی، شیخ دکتر محمود محمد داوود الصمیدعی به عنوان معاون امور دینی رئیس دیوان در سال ۲۰۰۷ منصوب گشت.
ایشان مسئولیت نظارت مستقیم بر تمامی مراحل فعالیت‌های دینی و اسلامی بنا بر ساختار اجرایی دیوان اوقاف سنی را دارد و نیز تمامی فعالیت‌های دینی و شرعی سازمان‌های مختلف که ارتباطی اداری یا فنی با امور اسلامی دیوان دارند که این سازمان‌ها عبارت‌اند از: سازمان مؤسسه‌های اسلامی، سازمان اوقاف بغداد، سازمان آموزش اسلامی، مجلس مرکزی علمی و نیز دیگر سازمان‌های فرعی.

معاون امور اسلامی رئیس دیوان، خود رئیس اول مجلس مرکزی است که این مجلس وظیفه سنجش و گزینش کارمندان داوطلب فعال در قسمت امور دینی و اعطای مدرک به آنها را برعهده دارد. تحصیل این مدرک منوط به طی مراحل و گذر از ضوابط و شرایط دقیق می‌باشد که در چنین مشاغلی دقت و سختگیری لازم و ضروری است.

معاون امور اسلامی با مشارکت فعال خود در همه فعالیت‌های رسانه‌ای، فرهنگی و دانشگاهی (آموزشی) موجب می‌شود که تبلیغ خاص و گسترده‌ای برای دیوان اوقاف صورت پذیرد چه این فعالیت‌ها داخل اوقاف انجام شود چه در خارج آن نظیر مشارکت در همایش‌های داخلی و خارجی عراق و نوشتن تحقیقات و پژوهش‌های مختلف مرتبط با این فعالیت‌ها.

معاون امور اسلامی رئیس اوقاف، یکی از اعضای هیئت امنای اتحاد علمای مسلمانان و نیز یکی از مؤسسان اتحاد علمای عراق می‌باشد و یکی از طراحان همایش مکه است که مهم‌ترین نقش در پایه‌گذاری و تبلیغ آن را ایفا می‌کند، ایشان دوستدار شعر و ادب است و دیدگاه‌های به‌خصوصی در این زمینه را داراست به اضافه اینکه ایشان موهبت خط زیبا را دارد و در آن هنر دارای ید طولایی است لیکن اشتغال به امور اداری وقت بسیاری را از او گرفته است.

چهار شعبه فعال با دفتر معاون اسلامی رئیس اوقاف ارتباط دارد و همکاری می‌کند:
1. شعبه دبیرخانه پیگیری امور آنها
۲. شعبه مدیریت
٣. شعبه بانک اطلاعات (پایگاه داده‌ها)
۴. شعبه گردشگری دینی که مدیر دفتر، بر کار و هماهنگی این چهار شعبه نظارت و اشراف دارد.

۴-۲- دایره قضایی
دایره‌ای است مختص امور قضایی قانونی در ارتباط و همکاری بین سازمان‌های دیوان اوقاف سنی که از جمله کارهای آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 
- تهیه و نوشتار قوانین و تصمیم‌گیری‌ها و نظام‌مندی و چارت اصلی مختص دیوان 
- دادن مشاوره قضایی به سازمان‌ها و اداره‌های مرتبط 
- حضور در دادگاه‌ها و شوراهای قضایی به نمایندگی دیوان اوقاف در همه امور مرتبط با کار اوقاف 
- پیگیری اجرای احکام و قوانین دادگاه‌ها در خصوص شکایت‌های دیوان اوقاف و نیز پیگیری و دقت در پیشامدهای خاص دیوان و اظهارنظر قضایی در باب وثیقه‌ها و قرارداد و پیمانکاری‌ها و تعهداتی که دیوان اوقاف سنی ملزم به انجام آنهاست. 
- تأیید و حفظ اسناد و وثیقه‌های قانونی (قضایی) در حالی که ادارات و کارکنان دارای شرایط علمی خاص، وظیفه اجرای فعالیت‌های مختلف در بخش‌های مختلف آن را برعهده گرفته‌اند.

بخش‌ها و شاکله دایره قانونی (سازمان قضایی) عبارتند از: 
- بخش مشاوره قضایی و قراردادها 
- بخش تأیید 
- بخش شکایت‌های بغداد 
- بخش اجرایی 
- بخش امور اداری 
- شعبه و تصمیمات محرمانه دبیرخانه

۵-۲- دایره اداری و مالی 
اهداف این دایره عبارت‌اند از:
1. تنظیم و تأمین و پیشرفت نیازهای کار در سازمان‌های اوقاف و مدیریت‌های اوقاف در استان‌ها تهیه و تنظیم مبنای دیوان اوقاف و تأیید آن

۲. تهیه کارنمای برآوردی اوقاف و خرج اموال و پیگیری و نظارت کارهای مالی و حسابرسی سازمان‌های دیوان، و مدیریت‌های اوقاف در استان‌ها

٣. مدیریت امور خاص کارمندان و اعطای خدمات اداری به آنها

۴. اشراف (نظارت) بر اداره امور مدیریت‌های اوقاف در استان‌ها

۵. برنامه‌ریزی و اجرای دوره‌های آزمایشی و پیشرفتی برای گروه‌هایی که به نمایندگی دیوان ارسال می‌شوند.

۶. تهیه و سیاست‌گذاری برنامه‌های خاص فعالیت‌های دیوان اوقاف

بخش‌ها و شاکله دایره اداری عبارتند از: 
- بخش مدیریت نیروی انسانی 
- بخش مدیریت کل
- بخش خدمات اداری و پست بین اداره‌ها 
- بخش حسابداری
-بخش اموال در حال گردش 
- بخش تمرین و پیشرفت 
- بخش مدیریت پروژه ام القرى 
- شعبه دبیرخانه

۶-۲- دایره آینده‌نگری
یکی از دوایر دیوان است که از جمله وظایف آن موارد زیر می‌باشند:
1. برنامه‌ریزی کارها و فعالیت‌های بخش‌های مختلف از طریق مشارکت دادن کارمندها در دوره‌هایی که در داخل کشور و خارج آن برگزار می‌شود. البته با هماهنگی با بخش آموزش و پیشرفت

۲. ارتباط با مدیریت‌ها و همچنین پیشنهادها از طریق پست الکترونیکی

٣. جمع‌آوری کارهای بخش‌های مختلف و به دست آوردن آمار و ارقام و ذخیره نمودن آنها در رایانه‌ها

۴. اختصاص مقدار اموال مشخص‌شده و ارسال آنها به سازمان‌های متعلق به اوقاف از طریق بخشنامه‌ها و تبصره‌ها

۵. پیگیری تسویه حساب‌های وام‌ها و امانت‌ها

۶.تحویل دادن هدیه‌های خانواده‌های شهدا از ائمه جماعات و خطبا و پاسداری از مساجد

۷. پاسخگویی اعتراضات گروه نظارت بر امور مالی در مدت زمان محدود

۸. ایجاد گروه‌های متمرکز و مرتبط برای تحت کنترل گرفتن حرکت زائران و به سلامت و امن طی شدن مناسبت‌ها

9. آموزش نحوه درست استفاده از برق به واسطه گروه‌های دفاع‌کننده (مدافع) غیرنظامی

۱۰. برنامه‌ریزی برای بهبود بخشیدن به حرکت‌های حمل‌ونقل و مهیا نمودن سوخت کافی برای وسایل نقلیه و امدادرسانی به آنها و تهیه لیست خاصی برای وسایلی که عهده‌دار مسیرهای مشخصی می‌شوند به این هدف که بر رفت و آمد آنها و کمتر دچار مشکل شدن آنها نظارت شود.

۱۱. تأسیس کارگاه کشاورزی و مهیا نمودن نیروی کاری برای کشاورزی

۱۲. زیادی و توسعه پذیرش غنچه‌های محبت (کودکان) در مهدکودک و توسعه نیروی آموزشی و پیشرفت فعالیت‌ها

۱۳. گسترش بناهای مهد برای پذیرش بیشترین تعداد ممکن از کودکان

۱۴. تنظیم و اجرای دوره‌های تدریسی (آموزشی) و قسمت‌های درسی آموزشی در داخل دیوان

۱۵. تنظیم امور آموزشی در تابستان مختص دانشجویان در داخل دیوان

۱۶. فایل‌بندی پوشه ها و تنظیم کامپیوتری آنها از جانب شعبه بانک اطلاعات

۱۷. متمرکزکردن سیستم‌های کامپیوتری و ارتباط تمامی بخش‌ها به یکدیگر برای آمادگی کنترل الکترونیکی

۱۸. تهیه نرم افزارهایی برای حفظ سیستم‌ها از ویروس‌ها

۷-۲- اداره امور مهندسی
مسئولیت‌های مهم برعهده اداره امور مهندسی، از قرار آماده نمودن امکان خاص و تهیه برنامه‌های اجرایی و اجرا نمودن پیمانکاری‌هایی است که مربوط به ریاست دیوان اوقاف اهل سنت در سرتاسر سرزمین عراق می‌باشد و به طور مشخص بنا نمودن و حفاظت از مساجد و همچنین تهیه اثاث و آنچه مایحتاج آنهاست. این به علاوه حفاظت و مراقبت از خانه‌ها و مجتمع‌های مسکونی است که برای کارکنان دیوان و نیز دوایر مرتبط با دیوان می‌باشد و همچنین تکمیل این بناها و رفع نواقص آنها.

سازمان مهندسی دیوان اوقاف اهل سنت، دستاوردهای دیگری دارد که دیوان اوقاف به آن افتخار می‌کند و گردآوری تمامی آنها کار دشواری است.

* مهم‌ترین دستاوردهای سازمان امور مهندسی 
- پروژه بنای ساختمان ریاست دیوان اوقاف اهل سنت در پایگاه ام القرى که پروژه‌ای بزرگ دارای ۵ طبقه می‌باشد که هر طبقه بالغ بر شش هزار مترمربع، و مساحت زیربنای کلی پروژه ۳۰۰۰۰ مترمربع می‌باشد و اسکلت‌بندی آن به پایان رسیده است. 

- تأسیس بنای کتابخانه آثار خطی که ساختمانی بزرگ دارای چهار طبقه است که بنا، در مراحل تکمیل اسکلت آن می‌باشد. 

- ساختمان فرهنگی که ساختمانی ۴ طبقه بزرگ است که اسکلت آن در حال تکمیل است. 

- ساخت سالن بزرگ همایش و... که تعداد ۳۰۰۰ نفر گنجایش دارد. 

- ساخت سالن بزرگ دیگری که گنجایش بیش از ۲۰۰۰ نفر را دارد و به پایان رسیده است. 

- ساخت مهمانخانه (مهمانسرا) که ساختمانی است دارای سه طبقه در حد امکانات ۵ ستاره ساخته می‌شود که اساسا این بنا برای مهمان‌های دیوان ساخته شده است. 

- ایجاد مخزن‌های بزرگ برای حفظ و نگهداری مواد (خوراکی و...) که دیوان آنها را بین خانواده‌های آبرودار ایتام و زنان سرپرست خانوار پخش می‌کند. 

- و کارهای زیادی نیز صورت گرفته که پایگاه ام القرى از لحاظ فضای سبز و آبکاری (آب‌نما) و فواره‌ها به بهترین نحو باشد به طوری که این پایگاه از زیباترین مکان‌ها در بغداد شده است. 

- ایجاد تعداد زیادی از آپارتمان‌های مسکونی با کیفیت بالا برای اسکان کارمندان 

- بنای دانشگاه امام اعظم که دارای شش ساختمان است. هر ساختمان مخصوص یک دانشکده و دو ساختمان هم برای خوابگاه و کارهای پایگاه (مکان) 

- بنای یک ساختمان و برای بازرس کل که به اتمام رسیده است. 

- بنای یک ساختمان برای سازمان قضایی 

- توسعه ساختمان‌های سازمان مهندسی و ساختمان اوقاف بغداد 

- آغاز به کار ساخت ساختمان‌های سازمان مهندسی که حدود ۱۰ درصد از کار انجام شده است.
 
- اتمام کار فاضلاب و آسفالت خیابان‌ها و پیاده‌روها و نیز بسیاری از پروژه‌هایی که در استان‌های مختلف عراق انجام می‌شود، نظیر پروژه‌هایی در موصل و بصره و رمادی و دیالی (خوانده می‌شود دیاله) و صلاح‌الدین و فرات اوسط (شامل نجف و کربلا و حله و دیوانیه) و در استان واسط (کوت)

بخش‌ها و ساختار اداره امور مهندسی به شرح زیر است: 
- بخش پروژه‌ها 
- بخش پژوهش‌ها و تصمیم‌گیری‌ها 
- بخش محافظت (مراقبت) 
- بخش تجاری و ذخیره مواد (انبار) 
- بخش مدیریت نیروی انسانی 
- بخش حسابداری، اموال در حال گردش (مثل حقوق کارمندان) 
- بخش حسابداری روش‌های سرمایه‌گذاری - بخش روش سازی و پیگیری
- بخش نظم پایگاه داده‌ها 
- بخش برسی 
- بخش دبیرخانه و امور محرمانه

۸-۲- دایره آموزشی دینی و پژوهش‌های اسلامی
دایره آموزش اسلامی از مؤسسه‌های آموزشی و پرورشی است و مسئولیت خود را در ایجاد نسلی مؤمن، صالح، آگاه و با فرهنگ قرار داده است. 

نسلی که حق را حق می‌شناسد و آن را دنبال می‌کند (پیروی می‌کند) و باطل را باطل می‌یابد و از آن دوری می‌کند. نسلی که تمام نیروی خود را صرف پیشرفت و بلندمرتبگی و حیات امت خویش در بین باقی امت‌ها می‌کند.

از اهداف این دایره، پایه‌گذاری نسلی است که به راه و روش و اهداف دین اسلامی متمسک باشد و علم را وسیله ارتقای این جوانان و رسیدن به رضای خداوند تعالی قرار داده است. تا اساس و سد امت اسلام در رهبری و ساخت آینده‌ای روشن و الهام‌ گرفته از آیه مبارکه (وجعلناکم أمة وسطا) و به دور از افراط و تفریط باشد و پیرو راه حضرت رسول اکرم (صلّی الله علیه و آله) و راه خاندان و اصحاب مکرم ایشان باشند.

همانا که حیات امت اسلامی و والایی و پیشرفت آن مرهون پیروزی مربیان مقبول و پیروز و مربیان فاضل و مبلغان آگاه می‌باشد که اهمیت و حجم مسئولیتی که در قبال تربیت نسل‌های مختلف ایمانی دارند برعهده ایشان است. تربیت نسل جدیدتر اخلاق حسنه و عقیدہ اسلامی سالم و دین پایدار و شرع مقدس به دوراز افراط وتفریط است.

در نتیجه کار آموزش و وظیفه تدریس از اشرف کارهاست و از بزرگ‌ترین وظایف. چراکه وظیفه انبیا و مرسلین است و رسالتی عظیم است و وسیله کسب روزی یا امرار معاش نمی‌باشد. بنابراین کسی که مشغول به این امر شریف است به ناچار باید آگاهی و ادراک عظمت این رسالت را داشته باشد. رسالتی که منزلتی والا و ارزشمند دارد و واجب است بر این اشخاص که آشنا شوند بر اموری که کمک آنها باشد بر ادای این رسالت بزرگ.

این سازمان در ضمن تشکیلات وزارت اوقاف و شئون دینی در سال ۱۹۹۱ میلادی تأسیس شد.  فعالیت آن، دارای منشی تربیتی اسلامی است که در سیستمی آموزشی همزمان با مراحل متوسط و دبیرستان می‌باشد و پس از آن دانش‌آموزان در دانشکده‌های مخصوص و متخصص در این مجال ادامه تحصیل دهند.

این دایره برا ۱۵ دبیرستان نظارت دارد که این مراکز آموزشی در استان‌های بغداد، الانبار، صلاح‌الدین، نینوی، دیالی، کرکوک و بعضی از استان‌های جنوبی قرار دارند. به طوری که تعداد دانش‌آموختگان در این سال ۲۰۰۸/۲۰۰۹ میلادی به عدد ۸۶۹۵ نفر رسید و تعداد فارغ‌التحصیلان این سال تحصیلی (۲۰۰۸٫۲۰۰۷ میلادی) به ۲۸۹ نفر پسر و ۱۵۳ نفر دختر رسید و همچنین نظارت بر تعدادی از کتابخانه‌هایی دارد که در استان‌های بغداد و نینوی و صلاح‌الدین و باقی استان‌های عراق در مرکز و جنوب می‌باشند.

بخش‌ها و ساختار دایره آموزش دینی عبارتند از: 
- بخش مدرسه‌های دینی 
- بخش تحقیقات و پژوهش‌های روش‌ها (راهکارها) 
- بخش آزمون‌ها 
- بخش کتابخانه‌ها 
- بخش برنامه‌ریزی و پیگیری 
- بخش مدیریت نیروی انسانی 
- بخش حسابداری 
- بخش مدیریت کل 
- شعبه بررسی 
- شعبه دبیرخانه 
- شعبه تبلیغات
- شعبه شکایات مردم

۹-۲- دایره موسسه‌های دینی و خیریه 
موسسه‌های اسلامی و خیریه کار رسیدگی به مساجد و پیگیری امور متولیان مساجد و کمک‌های مادی و معنوی و علمی به آنها و تشویق آنها به سمت قیام به امور مساجد را برعهده دارد.

این امر مهم به این دلیل است که صورت نورانی اسلام و چهره نوربخش مسلمانان در سرزمین محبوب عراق آشکار شود. پس اوقاف (وقف کردن)، راهی است که ضمانت بهشت را به همراه دارد و صدقه به معنای گسترده آن راهی است برای آبادانی زمین و خوشبختی انسان و مهربانی بر تمامی آفریده‎ها و مسجد رکن اساسی تمامی آنها است پس رسالتش بزرگ و باعظمت و وظیفه‌اش بسیار مهم است.

اهداف این بخش عبارت‌اند از:
1. آگاهی به مبادی دین توحیدی و راستین اسلام و نشر فرهنگ آن
۲. تنظیم و مدیریت امور موسسه‌های اسلامی و خیریه‌ای که در مساجد و مراقد می‌باشند.
٣. مدیریت کارکنان در موسسات اسلامی و آماده و مهیا نمودن نیروهای مختلف دیندار برای ادای وظیفه‌های دینی در مجلس علمی
۴. پیشنهاد تأسیس مساجد جدید و توسعه مساجد موجود
۵. تعیین برنامه کلی در دریافت وجوهات زکات و خرج آنها در راه‌های شرعی و قراردادن روش‌هایی برای اجرایی کردن آن به نحوی که منفعت عام را شامل شود بنابر احکام شرعی و اهداف عامه آن

بخش‌ها و ساختار دایره مؤسسات عبارت‌اند از: 
- بخش مساجد 
- بخش ارشاد دینی 
- بخش بازرسی 
- بخش مدیریت نیروی انسانی 
- بخش حسابداری 
- بخش مدیریت 
- بخش بررسی
- شعبه دبیرخانه 
- حسابداری و معلومات شعبه

۱۰-۲- دایره برنامه‌ریزی و پیگیری
بخش‌ها و ساختار دایره برنامه‌ریزی و پیگیری به شرح زیر است: 
- بخش برنامه‌ریزی 
- بخش امور اداری
- بخش آمار
- بخش ارزشیابی (ارزش‌گذاری) اجرایی و پیشرفت اداری 
- شعبه دبیرخانه

۱۱-۲- دایره ضریح‌ها و مقام‌ها و مرقدهای سنی
بخش‌ها و ساختار دایره ضریح‌ها عبارت‌اند از: 
- بخش امور ضریح‌ها و مراقد 
- بخش امور مقام‌ها و عتبات
- بخش امور اداری 
- بخش بازرسی
- بخش بررسی 
- شعبه دبیرخانه
 

۳- دایره تحقیقات و پژوهش‌ها

این مرکز، مانند یک قلعه محکم فرهنگی در دیوان اوقاف اهل سنت است و از اهداف آن می‌باشد:
1. احیای نسخه‌های خطی که متعلق به دیوان است و شروع کار تحقیقاتی بر آنها
٢. چاپ کردن کتاب‌ها و مطبوعات دینی و فقهی
٣. نظر دادن درباره تألیفات دینی که بر دیوان عرضه می‌شوند

بخش‌ها و ساختار دایره تحقیقات به شرح زیر است:
– بخش تحقیقات 
- بخش کتابخانه‌ها 
- بخش رایانه و اینترنت 
- بخش امور اداری 
- شعبه دبیرخانه 
- شعبه تبلیغات و همکاری با دیگران (ارتباطات) 
- شعبه نمایشگاه‌ها و انبار

۱-۳- دایره صندوق زکات و صدقات
از مهم‌ترین اموری که این صندوق بر تحقق آنها اهمیت می‌دهد عبارت‌اند از:
1. بیدار نمودن درک و آگاهی پرداخت زکات در اذهان مردم و تشویق مردم بر ادای حق فقرا که در بین اموال متمولان است.

۲. پناه دادن و رسیدگی به امور خانواده‌های آبروداری که در تنگنای معیشتی به سر می‌برند مانند زنان سرپرست خانوار و یتیمان و فقیران و دیگر خانواده‌هایی که در اثر جنگ‌ها و اشغال کشور ضرر مالی دیده‌اند.

٣. فعالیت برای ایجاد پروژه‌هایی کاری با هدف بهبود وضع خانواده‌های آبرودار و تبدیل آنها از مصرف‌کنندگان صرف به تولیدکنندگان مفید و آسان نمودن خرید محصولات برای آنها

۴. بالا بردن سطح علمی در کشور از طریق پشتیبانی و حمایت طلبه علم و کمک نمودن به قدر امکان به آنها با ایجاد فرصت‌های آموزشی مناسب برای آنها و مهیا نمودن مایحتاج مادی آنها

۵. کار و فعالیت برای پیشرفت پروژه سرپرستی ایتام

۶. حمایت گروه‌ها و مؤسسه‌های خیریه و کمک‌رسانی اهلی (غیردولتی) که در مجال احیای زندگی اجتماعی فعالیت می‌کنند.

بخش‌ها و ساختار دایره صندوق زکات عبارت‌اند از:
- مجلس مدیریت صندوق زکات و صدقات 
- بخش زکات و صدقات و هدیه‌ها و کمک‌های داوطلبانه 
- بخش امور اداری و مالی 
- بخش امور فعالیت‌های زکات و صدقات در استان‌ها 
- بخش تبلیغات 
- شعبه دبیرخانه 
- بخش برنامه‌ریزی و پیگیری 
- شعبه مشاوره‌های شرعی 
- بخش بررسی

۲-۳- دایره جشن‌های دینی و ولادت پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله
بخش‌ها و ساختار دایره جشن‌های دینی عبارت‌اند از: 
- بخش فعالیت‌ها و مناسبت‌ها 
- بخش مراسم 
- بخش تبلیغات و ارتباطات 
- بخش کانال ماهواره‌ای (فضایی) دیوان 
- بخش امور اداری و مالی 
- شعبه دبیرخانه 
- بخش بررسی 
- شعبه برنامه‌ریزی و پیگیری

۳-۳- مرکز قرآن کریم (مرکز عراقی)
بخش‌ها و ساختار مرکز به شرح زیر است: 
- بخش قرآن کریم و علوم آن 
- بخش مؤسسه‌ها 
- بخش امور اداری
- بخش تقویم و آزمون‌ها 
- شعبه دبیرخانه 
- بخش برنامه‌ریزی و پیگیری

۴-۳- دانشکده جامع امام اعظم
دانشکده در راستای اجرای وظایف خود تحت قانون شماره ۱۹ سال ۱۹۹۷ میلادی و تصحیح اول آن (شماره ۲۹) در سال ۱۹۹۹ میلادی و قانون شماره ۳۹ سال ۲۰۰۸ میلادی و بخشنامه شماره ۱ سال ۲۰۰۱ میلادی که طی دو مرحله صادر شده است به فعالیت خود ادامه می‌دهد و نیز وظایف مشخص شده برای مجلس دانشکده (ماده ۵ قانون شماره ۱۹ سال ۱۹۹۷ میلادی) که تحت حکم شماره ۹۵ سال ۱۹۹۵ میلادی صادر شده است، همچنین افتتاح بخش‌های علمی و اداری بنابر مناسبت قانونی مجلس دانشکده و بنا بر نیازها و ضرورت‌هایی خواهد بود که انجام آنها طبق آموزش‌های تعیین شده از ریاست دیوان صورت می‌گیرد و این مطالب در روزنامه عراقی وقایع چاپ می‌شود.

۵-۳- هیئت مدیریت و سرمایه‌گذاری اموال اوقاف اهل سنت
این هیئت قانون شماره ۶۴ سال ۱۹۶۶ میلادی که تصحیح شده است و نیز تصحیح هشتم در قانون شماره ۴۰ سال ۱۹۹۹ میلادی و قانون هیئت با شماره ۱۸ به سال ۱۹۹۳ و بخشنامه‌های اجرایی شماره ۲ و شماره 3 را اجرا می‌کند و نیز ترتیب مزایده‌ها و مناقصه‌های خاص با شماره ۴۵ به سال ۱۹۹۹ میلادی که تصحیح شده است و ترتیب متولیان به شماره ۴۶ سال ۱۹۷۰ میلادی و بخشنامه‌های شماره ۱ سال ۱۹۹۹ میلادی را اجرا می‌کند و اجرای کارها و امور بنا بر آخرین تصحیحات اعمال‌شده بر قوانین می‌باشد و آموزش‌هایی بنا بر مقتضیات کارها که در روزنامه عراقی الوقائع نیز چاپ می‌شود.

اهداف این هیئت عبارت‌اند از:
1. مدیریت اموال اوقاف بنا بر احکام شرعی و شرط‌های وقف‌کنندگان برای ضمانت نگهداری آن اموال برحسب راه و روش‌های مدیریت نو و پیشرفته

۲. توجه و اهمیت به اجرا شدن شرط‌های وقف‌کنندگان آن گونه که سالم ماندن اموال موقوفه را بنا بر احکام شرعی ضمانت کند.

3. استفاده سرمایه‌گذاری از اموال اوقاف به گونه‌ای که ضامن تکثیر آنها باشد و منفعت اقتصادی را شامل شود.

۴. نظارت بر اموال موقوفه ضبط‌شده و تصرف در آنها طبق قانون

۵. انجام وظایف مجلس اوقاف درهر آنچه به مدیریت اموال موقوفه مربوط شود و نیز بهره‌برداری از آنها در موارد اذن داده شده اوقاف به استثنای موقوفات ملحق شده که متولیان آنها را اداره می‌کنند.

۶. تهیه برآورد هیئت و کسب موافقت بر آن و صرف اموال آن بنا بر تفصیل ذکر شده در آن (حمایت مالی درونی)

۷. تهیه ترتیب هیئت و کسب موافقت و مدیریت امور کارکنان در آن

۶-۳- دفتر رئیس دیوان
بخش‌های زیر مرتبط به رئیس دیوان است: 
- بخش قراردادهای دولتی 
- بخش امور همشهریان (مردم)
- بخش صداوسیمای قرآن کریم (پخش قرآن کریم) 
- بخش اعتدال و میانه‌روی
- بخش بررسی و نظارت (مراقبت) داخلی 
- هیئت علمی مشاوره 
- مجلس علمی
 

۴- دیوان وقف مسیحی و دیگر ادیان

۱-۴- مقدمه
دیوان وقف مسیحی و دیگر ادیان در سال ۲۰۰۳ ایجاد گردید. این دیوان یک دیوان مستقل دولتی است و وابسته به هیچ وزارتخانه‌ای نیست، اما زیرنظر نخست‌وزیری فعالیت می‌کند. بودجه اختصاص داده‌شده به دیوان برای دو کار تخصیص داده شده است. اولی برای تأمین مخارج خود دیوان از قبیل ساخت‌وساز و مبلمان کردن دیوان و مخارج نوسازی و از این قبیل اقدامات است و دیگری از جهت سرمایه‌گذاری در بخش‌های مذهبی و فرقه‌ای که معمولا صرف ارائه خدمات و نگهداری از اماکن دینی می‌شود.

دیوان وقف مسیحی و دیگر ادیان به ادیان سه‌گانه مسیحیت، ایزدی‌ها و مندائیان تقسیم می‌شود و از هر یک از این شاخه‌ها یکی از رؤسای طایفه در دیوان فعالیت می‌کند.

اهداف دیوان: تشویق و کمک جامعه در ایجاد و ساخت مدارس، یتیم‌خانه‌ها و بیمارستان‌ها.

این دیوان در سال ۲۰۰۳ و پس از الغاشدن وزارت اوقاف به وجود آمد.
مجله‌ای توسط دیوان منتشر می‌شود که یک مجله فرهنگی است و امور مربوط به هر سه دین در آن منتشر می‌شود.

نقش دیوان در دو واژه خلاصه می‌شود: (حامی و ضامن) و همچنین دیوان متولی موقوفات مرتبط با ادیان غیر مسلمان است.

۲ ۴- ریاست دیوان
این بخش رأس هرم دیوان وقف است و مدیریت تمامی فعالیت‌های دیوان را تحت نظر دارد. همچنین این بخش به دنبال ایجاد پل‌های ارتباطی با دیگر بخش‌های دولتی و دپارتمان‌های فعال در عراق برای احیاء و بازسازی اماکن مذهبی و عبادتگاه‌ها است.

این قسمت از بخش‌های زیر تشکیل شده است: 
- رئیس دیوان 
- دفتر ریاست دیوان: (مدیر دفتر + منشی) 
- مدیر وقف مسیحی 
- مدیر وقف ایزدی 
- مدیر بخش مندائی 
- مرکز حمایت از دیوان و عبادتگاه‌ها 
- بخش روابط و رسانه‌ها 
- گروه حسابرسی و کنترل داخلی
تمامی بخش‌های دیوان به صورت مستقیم به ریاست متصل‌اند و گزارش‌های خود را تقدیم ریاست می‌کنند.

۳-۴- بخش‌های دیوان
بخش‌های دیوان شامل موارد زیر می‌باشد: 
- بخش امور اداری و خدمات 
- بخش منابع انسانی بخش امور مالی و حسابرسی 
- بخش سرمایه‌گذاری 
- بخش طرح‌های مهندسی 
- بخش فناوری اطلاعات 
- بخش اجرایی پروژه‌ها 
- بخش روابط عمومی 
- بخش امور انسانی 
- بخش قراردادهای حکومتی
- بخش برنامه‌ریزی و توسعه 
- بخش حفاظت و نگهداری 

۴-۴- بخش برنامه‌ریزی و توسعه
این بخش یکی از بخش‌های دیوان است که در سال ۲۰۱۰ میلادی ایجاد گردید.

فعالیت‌های بخش برنامه‌ریزی و توسعه از سال ۲۰۱۰: 
- آماده سازی برنامه‌های سرمایه‌گذاری مناسب برای دیوان و ارائه فرم‌های تأییدشده توسط وزارت برنامه‌ریزی 
- آماده سازی طرح توسعه ملی مربوط به دیوان برای سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ 
- فعالیت در حوزه کمیته‌های حل مشکل 
- تهیه و آماده سازی آمارها و گزارش‌های املاک، مناقصات و قراردادهای حکومتی دیوان
- تهیه ساختار سازمانی پیشنهادی سازگار با قوانین دیوان برای ایجاد اصلاحات در دیوان 
- برگزاری کلاس‌ها و دوره‌های آموزشی برای کارکنان دیوان در جهت بهبود کاربری آنها

در نمودارهای زیر آمار نیروی انسانی و بودجه دیوان‌های اوقاف و مقایسه آنها با چند وزارتخانه آورده شده است.
  بخش برنامه‌ریزی و توسعه به دنبال ایجاد شعباتی برای دیوان وقف مسیحی و دیگر ادیان در شهرهای مختلف عراق است تا بتواند گستره عملیاتی خود را توسعه و ارائه خدمات را بهبود بخشد.

این طرح شامل ایجاد مراکزی در مرکز بغداد، قره قوش، منطقه رصافه بغداد، سنجار، صائبه، بعشیقه، شیخان، کرکوک، منطقه کردستان و موصل است. 

دیوان همچنین به دنبال افزایش نیروی انسانی خود و رسیدن به حداقل‌های مناسبی در این زمینه است. همچنین طرح ایجاد نهادهای آموزشی، بهداشتی و مراقبتی در کنار حفظ و نگهداری عبادتگاه‌ها در مرحله بررسی و برنامه‌ریزی هستند. همچنین برنامه‌هایی برای تشکیل یک شورای عالی در دیوان برای بررسی امور قومی و قبیله‌ای و تأمین امنیت و رسیدگی به امور آنها مورد بررسی‌اند.

دیوان به دنبال افزایش تمرکز خود در راستای موارد زیر است: 
- حفظ و نگهداری از کلیساها و معابد و ارتقای آنان از نظر باستان شناسی به عنوان یک مرجع فرهنگی و مذهبی در جنوب، مرکز، شمال و منطقه کردستان عراق 

- ترمیم و بازسازی کلیساها و عبادتگاه‌های مربوط به هر سه دین از جمله (مسیحیان، ایزدی‌ها و منداییان) 

- توسعه ساختاری و سازمانی دیوان 

- ارائه خدمات به یتیم‌خانه‌ها، زنان سرپرست خانوار، معلولان و افراد با نیازهای خاص و خدمت به همه ادیان 

- خرید زمین و املاک و مستغلات برای ساخت اماکن مذهبی، مدارس دولتی و کلینیک‌های پزشکی برای خدمت به تمامی ادیان 

- بررسی طرح‌های پیشنهادی در جهت اجرای پروژه‌های سرمایه‌گذاری جدید و سودآور برای مسیحیان، ایزدی‌ها و مندائیان 

- مذاکره برای دریافت بودجه ۱۵۰ میلیارد دیناری (۴۲۵ میلیارد تومان) برای سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ (بودجه سال ۲۰۱۲ دیوان ۱۰ میلیارد دینار (۲۸/۵ میلیارد تومان) بوده است.

۵-۴- پروژه‌های بخش تعمیر و نگهداری در سال ۲۰۱۲-۲۰۱۳ 
در سال ۲۰۱۲-۲۰۱۳ پروژه‌های بسیاری برای نوسازی و بازسازی کلیساها و معابد و دیگر اماکن مذهبی اجرا شدند. هزینه پروژه‌های بازسازی و تعمیرات انجام شده در سال ۲۰۱۲ به ۱۸۴۵۴۴۰۰۰ دینار عراقی (۵۲۳ میلیون تومان) رسید. پروژه‌های اصلی انجام شده شامل ۴ پروژه است که در جدول زیر آورده شده است.
همچنین هزینه پروژه‌های انجام شده در ۵ ماهه اول ۲۰۱۳ به ۱۳۶۴۵۰۰۰۰ دینار عراقی (۳۸۶ میلیون تومان) می‌رسید. همچنین پروژه‌هایی که برای ۳ ماهه بعدی ۲۰۱۳ پیش‌بینی شده‌اند نیز در جدولی گزارش شده‌اند. این پروژه‌ها نیز در جهت بازسازی معابد و عبادتگاه‌ها هستند که مهم ترین آنها در جدول ذیل آورده شده است. مبلغ تخمینی کل پروژه‌ها در ۳ ماه (ماه‌های ۵، ۶، ۷ سال ۲۰۱۳) که توسط بخش تعمیرات و نگهداری دیوان وقف مسیحی و دیگر ادیان هزینه خواهد شد، ۱۶۲۷۰۰۰۰۰دینار عراقی (۴۶۰ میلیون تومان) است. 
۶-۴- پروژه‌های انجام شده برای مسیحیان قبطی
١. ساخت کلیسای مریم مقدس
۲. ساخت ساختمان خدمات
٣. مرمت و بازسازی گورستان ارتدکس در ابوغریب
۴. سیستم آب‌شیرین‌کن برای مصارف شرب
۵. نصب سیستم‌های تبدیل در کلیساها
۶. تجهیز ساختمان کلیسا به آسانسور
۷. خرید زمین
۸. تجهیز عبادتگاه‌ها به دوربین مداربسته
 
 
مجموع کل هزینه پروژه‌های انجام شده برای مسیحیان قبطی در سال ۲۰۱۵، ۵۱۹۱۴۰۰ دلار (۱۸ میلیارد تومان) می‌باشد که این مقدار بین پروژه‌های یادشده تقسیم شده است.

۷-۴- پروژه ساخت مهمان‌خانه نقوش 
این پروژه با تخمین هزینه ای بالغ بر ۶۴۹۲۵۳۳۰۰۰  دینار عراقی (۱۸/۵ میلیارد تومان) آغاز به کار کرد. در سال ۲۰۱۴ به علت اعلام وضعیت جنگی عملیات ساخت این مهمان‌خانه متوقف شد. تا آن تاریخ ۵۲٪ از پروژه پیش رفته بود.  
۸-۴- پروژه ساخت کلیسای آشوری جرج سنت 
این پروژه در زمینی به مساحت ۱۷۰۰ مترمربع ایجاد شده است. هزینه این پروژه ۱۹۳۲۱۹۹۰۰۰ دینار عراقی (۵/۵ میلیارد تومان) می‌باشد.
۹-۴- پروژه ساخت عبادتگاه کلدانی در بابل 
این پروژه در زمینی به مساحت ۱۵۰۰۰ مترمربع و با تخمین هزینه ای بالغ بر
۱۲۹۳۶۴۵۵۰۰۰ دینار عراقی (۳۶/۵ میلیارد تومان) شروع به ساخت کرد. تا سومین ماه سال ۲۰۱۵ تنها ۶۳٪ از این پروژه پیشرفت کرده بود.  

۵- ستاد بازسازی عتبات عالیات ایران

۱-۵- مقدمه
عتبات عالیات عراق در طول یک قرن گذشته نه تنها مطابق زمان توسعه نیافتند بلکه براثر سیاست‌های سوء در حال تخریب بودند. با سقوط رژیم بعثی و امکان حضور عاشقان و مشتاقان زیارت اهل‌بیت علیهم السلام، به همت جمعی از دوستداران اهل‌بیت علیهم السلام و متخصصان و معتمدان و خیرین، با استفاده از رهنمودهای مقام معظم رهبری، ستاد بازسازی عتبات عالیات و پشتیبانی عراق در سال ۱۳۸۲ تشکیل گردید.

کلیات: نوع فعالیت ستاد، غیردولتی، داوطلبانه و غیرانتفاعی است و حوزه فعالیت آن بین‌المللی و مدت فعالیت، از تاریخ تأسیس نامحدود است. مرکز اصلی آن در تهران می‌باشد.

موضوع فعالیت ستاد، بازسازی عتبات عالیات و اماکن مذهبی عراق و دیگر کشورها و انجام خدمات علمی، فرهنگی، آموزشی، بهداشتی، عمرانی و فعالیت‌های انسان دوستانه می‌باشد.

منابع مالی و دارایی‌های ستاد از طریق قبول کمک‌های مالی داوطلبانه از سازمان‌های دولتی و غیردولتی و سایر اشخاص خیر و عاشقان بازسازی حرم‌‌های مطهر تأمین می‌شود.  
۲-۵- اهداف
ستاد در طول فعالیت خود اهداف زیر را دنبال می‌کند:
1- بازسازی و توسعه حرم‌‌های مطهر ائمه معصومین علیهم السلام و رسیدگی به اماکن مذهبی در کشور عراق و دیگر کشورها
۲- انجام فعالیت‌های انسان‌دوستانه به مردم عراق و دیگر کشورها در صورت نیاز و وجود منابع مالی با اولویت کشورهای اسلامی

• روش‌ها و وظایف
ستاد برای نیل به اهداف خود از روش‌های زیر بهره می‌گیرد:
1. تشکیل کمیته‌های تخصصی و مطالعاتی و پژوهشی
۲. تشکیل ستادهای فرعی در مراکز استان‌ها و شهرستان‌ها
٣. تشکیل ستادهای فرعی در سایر کشورها
۴. تشکیل واحدهای اجتماعی و اقشاری
۵. ایجاد دفاتر بازسازی در عتبات عالیات عراق
۶. هماهنگی با بیوت آیات عظام و علما در ایران و عراق
۷. هماهنگی با سازمان‌های دولتی و غیردولتی
۸. هماهنگی با دولت و مسئولان اوقاف عراق و متولیان حرم‌‌های مطهر و سایر نهادهای اجتماعی

• وظایف و سیاست‌های اجرایی  ستاد به شرح ذیل می‌باشد:
1. جمع‌آوری آمار و اطلاعات و بررسی نیازمندی‌های فنی مهندسی در کربلا، نجف، کاظمین، سامرا، مسیب و کوفه
٢. اولویت‌بندی پروژه‌های بازسازی عتبات عالیات و طراحی و اجرای پروژه‌های بازسازی بر مبنای برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت
٣. جمع‌آوری و هدایت نذورات مردمی و هماهنگی اقدامات داوطلبانه خیرین
۴. انجام فعالیت‌های عمرانی، فرهنگی، آموزشی و بهداشتی
۵. ارائه مشاوره‌های فنی و خدماتی به متولیان حرم‌‌های مطهر و مسؤولان عراقی
۶. ارائه خدمات و اجرای طرح‌های مناسب برای رفاه زائرین
۷. انجام سایر فعالیت‌های جمعی مفید و اثر بخش و توسعه آنها
8. استفاده از ظرفیت‌های مردمی و تجهیزات و امکانات متبرعین به صورت رایگان
۹. به‌کارگیری خدمات فنی و کارشناسی متخصصان به صورت داوطلبانه 

• ارکان این ستاد عبارت‌اند از:
1. هیئت مؤسس یا شورای مرکزی
۲. رئیس ستاد
٣. معاونت‌های تخصصی
۴. ستادهای فرعی استانی و شهرستانی
۵. دفاتر ستاد در خارج از کشور
۶. دفاتر بازسازی مستقر در عتبات عالیات
۷. کمیته‌های تخصصی

۳-۵- ساختار سازمانی
۴-۵- ستادهای استانی و شهرستانی
ستاد در راستای انجام وظایف خود و جذب کمک‌های مردمی نسبت به ایجاد ستادهای فرعی در کلیه استان‌ها و اکثر شهرستان‌ها اقدام کرده است که مطابق شرح وظایف و دستورالعمل‌های ابلاغی انجام وظیفه می‌کنند. ستادهای استانی و شهرستانی در صورت توانمندی می‌توانند انجام پروژه‌های مستقل و یا مشارکت در پروژه‌های بزرگ را پیشنهاد و پس از تصویب رئیس ستاد و مطابق طرح‌های ابلاغی اجرا کنند. در کلیه ستادهای استانی و شهرستانی هیئت امنایی متشکل از امام جمعه محترم و مسؤولان و معتمدان محلی برای پشتیبانی و نظارت بر فعالیت‌های آن تشکیل می‌گردد.

۵-۵- دفاتر بازسازی حرم‌‌های مطهر
ستاد بازسازی عتبات عالیات به منظور مطالعات کارشناسی و اجرای پروژه‌های بازسازی و نظارت بر اقدامات عمرانی و خدماتی در هر یک از حرم‌‌های مطهر نجف، کربلا، کاظمین و سامرا دفتر بازسازی ایجاد کرده است که با هماهنگی متولیان حرم‌‌های مطهر فعالیت می‌کنند.
۶-۵- فعالیت‌ها و طرح‌های ستاد بازسازی عتبات عالیات در نجف اشرف
پروژه‌هایی را که سازمان در نجف اشرف به مرحله اجرا در آورده است به صورت زیر است: 
- ساخت حسینیه حیدری در شمال شرقی حرم علوی (به مساحت ۱۲۰۰ مترمربع در ۳ طبقه)
- ساخت مخزن آب و ساخت موتورخانه و لوله‌کشی‌های مربوطه (از مخزن تا حرم و اطراف آن به ظرفیت ۲۰۰۰۰ مترمکعب) 
- مرمت و نصب گریوگنبد (طوق گنبد علوی با ۸۲۰ قطعه به روش ملقمه‌کاری) 
- نورافشانی اطراف حرم مطهر (۱۳ برج نور هر کدام ۲۴ پروژکتور ارتفاع هر یک ۳۰ متر) و برج نور مسجد سهله 
- ساخت رواق ابوطالب 
- تعویض سنگ و نمای بیرونی حرم مطهر 
- استراحتگاه مسقف زائران (مساحت ۲۴۰۰ مترمربع) 
- تعویض سنگ ایوان نجف و سنگ کف و دیوار داخل حرم علوی 
- سبک‌سازی، عایق‌بندی و تعمیر بام حرم و رواق‌های متصل به آن 
- مقاوم‌سازی و مرمت دیوار بیرونی حرم مطهر 
- تأمین سنگ مرمر مسجد بالای سر حضرت علی علیه السلام 
- ساخت آشپزخانه جهت پذیرایی از زائران (مضیف امام علی علیه السلام) 
- ساخت آشپزخانه و سالن غذاخوری جهت استفاده کارکنان و خدام حرم 
- تجهیز کتابخانه حرم مطهر علوی و آموزش دوره‌های مختلف مرمت کتاب 
- تأمین ماشین‌آلات ساختمانی مورد نیاز (لودر، بیل مکانیکی، کامیون، تریلر، تراکتور و....) 
- راه‌اندازی کارگاه قالیشویی و تعمیر فرش (خرید تجهیزات، حمل و راه‌اندازی) 
- ساخت گلخانه (پرورش گل - ابعاد گلخانه ۲۱×۵۰ متر) 
- ساخت سقاخانه (۴ سقاخانه) 
- ساخت دو مجموعه سرویس بهداشتی در اطراف حرم مطهر (۲۰۰ چشمه) 
- تهیه و نصب دوربین‌های امنیتی داخل و خارج حرم مطهر 
- ساخت ۸ باب درب طلا 
- ساخت و نصب ۵ لوستر در حرم مطهر امیرالمؤمنین علیه السلام 
- مرمت خشت‌های طلای ایوان نجف به روش ملقمه‌کاری
- اجرای کاشی معرق ورودی‌های ایوان نجف 
- مقاوم‌سازی دیوار و کف حرم و سنگ‌کاری کف حرم حضرت مسلم علیه السلام در کوفه 
- طراحی و ساخت ضریح حضرت مسلم علیه السلام (زیارتگاه ایشان در کوفه واقع شده است)
- تأمین کانکس‌‎های ایست و بازرسی 
- بیمارستان ۱۲۰ تختخوابی امام علی علیه السلام 
- طرح توسعه حرم مطهر علوی (صحن حضرت زهرا علیها السلام)
- اتمام فاز صفر طراحی و توسعه حرم مطهر حضرت علی علیه السلام و آغاز فاز یک و دو به مساحت ۱۹۸۰۰۰ مترمربع 
- تخریب و خاکبرداری صحن حضرت فاطمه زهرا علیها السلام با مشارکت تولیت حرم مطهر 
- خرید، نصب و راه‌اندازی وسایل بتن‌ریزی همراه با ماشین‌آلات مورد نیاز جهت حمل بتن پروژه صحن حضرت فاطمه زهرا علیها السلام

۷-۵- فعالیت‌ها و طرح‌های ستاد بازسازی عتبات عالیات در کربلای معلا
پروژه‌هایی را که سازمان در کربلای معلا به مرحله اجرا در آورده است به صورت زیر است: 
- احداث مجتمع خدماتی سیدالشهدا علیه السلام در ۶ طبقه با زیربنای ۱۳۴۰۰ متر مربع (که در چهارم شعبان سال ۱۳۹۱ افتتاح و تقدیم حرم مطهرشد) 
- بیمارستان ۱۲۰ تختخوابی حضرت زین العابدین علیه السلام در ۶ طبقه با زیربنای ۱۲۰۰۰ مترمربع (در مرحله تجهیز) 
- تعویض سنگ دیواره و کف و آینه‌کاری حرم مطهر امام حسین علیه السلام (طرح یاحسین)
- ساخت ضریح قتلگاه امام حسین علیه السلام 
- پروژه ساخت سیزده درب نقره برای حرم امام حسین علیه السلام 
- تأمین و تعویض سنگ دیوار حرم مطهر حضرت ابوالفضل علیه السلام 
- ساخت و نصب ۷ درب طلا برای حرم امام حسین علیه السلام 
- مشارکت در ساخت ضریح حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام 
- ساخت دو درب طلای حرم حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام
- اجرای پروژه نور و تأمین روشنایی بین‌الحرمین با ساخت و نصب ۲۱ دستگاه برج روشنایی با تاج متحرک و هر یک با ۱۶ پروژکتور 
- ساخت سرویس بهداشتی در بین‌الحرمین با ۷۰ چشمه بهداشتی 
- تزریق ۶۰ تن بتن در حرم حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام به منظور مقاوم‌سازی حرم و جلوگیری از پیشرفت آب‌های تحت‌الارضى 
- راه‌اندازی کارگاه قالیشویی و مرمت فرش حرمین در کربلا 
- بازسازی مقام حضرت علی اصغر علیه السلام 
- ساخت دو باب سقاخانه در کربلا 
- نصب ۳۲ عدد آبخوری در رواق‌های حرم امام حسین علیه السلام 
- تأمین ۶ دستگاه بالابر برای حرمین 
- انجام مراحل مقدماتی طراحی تل زینبیه 
- پیگیری به منظور نهایی نمودن طرح پیشنهادی توسعه حرمین مطهر
- سنگ‌کاری بین‌الحرمین 
- انجام مطالعات ژئوفیزیک و ژئوتکنیک بین‌الحرمین جهت پروژه سفینة النجاه 
- پروژه احداث مجمع سکنی، زائرسرای حضرت زهرا علیها السلام 
- ساخت، انتقال و نصب ضریح جدید سیدالشهداء علیه السلام 
- روپوش مرقد مطهر امام حسین علیه السلام 
- ساخت ضریح ابراهیم بن مجاب
- ساخت ضریح حبیب بن مظاهر (درحال ساخت)
- ساخت پنجره خیمه‌گاه حضرت ابوالفضل علیه السلام 
- طرح ترفیع گنبد حرم مطهر امام حسین علیه السلام

۸-۵- فعالیت‌ها و طرح‌های ستاد بازسازی عتبات عالیات در کاظمین
پروژه‌هایی را که سازمان در کاظمین به مرحله اجرا در آورده به صورت زیر است: 
- طلاکاری و مقاوم‌سازی گنبد حرم امام جواد علیه السلام 
- طلاکاری گنبد امام موسی بن جعفر علیه السلام با مشارکت تولیت
- ساخت و باب درب طلای حرم مطهر 
- تعویض سنگ دیوارهای حرم مطهر امامین الجوادین علیهما السلام با مشارکت تولیت حرم مطهر امامین الجوادین علیهما السلام 
- تعویض سنگ کف صحن حرم مطهر 
- اجرای پروژه معرق‌کاری رواق‌های حرم مطهر 
- ایزولاسیون سقف حرم مطهر 
- ساخت درب‌های ۶۲ حجره صحن حرمین مطهر امامین الجوادین علیهما السلام 
- راه‌اندازی کارگاه های خم‌کاری، آب‌کاری در حرم کاظمین 
- مقاوم‌سازی و طلاکاری گلدسته‌های کوچک 
- بازسازی و احیای مسجد صفویه 
- ایجاد کارگاه قالیشویی 
- تعویض سنگ صحن حرم مطهر 
- ساخت یک باب سقاخانه در کاظمین 
- اقدامات طراحی توسعه صحن حرم مطهر 
- سنگ‌کاری صحن مطهر امام علی علیه السلام در کاظمین 
- طلاکاری گلدسته‌های کاظمین با ۱۶ هزار خشت طلا 

۹-۵- فعالیت‌ها و طرح‌های ستاد بازسازی عتبات عالیات در سامرا
پروژه‌هایی را که سازمان در سامرا به مرحله اجرا در آورده به صورت زیر است: 
- پروژه بازسازی و طلاکاری گنبد حرم مطهر امامین عسکریین با مشارکت تولیت سامرا 
- پروژه طلاکاری ایوان باب القبله حرم مطهر امامین عسکریین 
- پروژه آینه‌کاری حرم مطهر امامین عسکریین 
- پروژه سنگ‌کاری حرم مطهر امامین عسکریین 
- تجهیز کارگاه ساخت خشت و طلاکاری حرم مطهر امامین عسکریین 
- پروژه ساخت چهار صندوقچه قبور حرم مطهر امامین عسکریین 
- پروژه مقاوم‌سازی بنای باربر گنبد مطهر امامین عسکریین
- ساخت وضوخانه 
- ساخت ضریح جدید امامین عسکریین

۱۰-۵- معرفی پروژه‌های بهره‌برداری شده در شهر مسیب (حرم طفلان مسلم)
پروژه‌هایی را که سازمان در مسیب به مرحله اجرا درآورده است به صورت زیر است: 
- پروژه طراحی، ساخت و نصب گلدسته‌های حرم مطهر 
- ساخت گلدسته برج ساعت حرم مطهر 
- پروژه تأمین و اجرای ۲۴۰۰ مترمربع سنگ‌کاری حرم مطهر 
- بازسازی و مقاوم‌سازی ایران حرم مطهر 
- تکمیل و راه‌اندازی برج نور 
- آینه‌کاری حرم مطهر 
- بازسازی و مرمت پشت بام حرم مطهر 
- اجرای نمای آجری صحن حرم مطهر 
- اجرای سایه‌بان در محوطه حرم مطهر 
- تأمین کانکس‌های حفاظتی ورودی حرم مطهر 
- سرویس های بهداشتی 
- اجرای تصفیه‌خانه حرم مطهر 
- دارالشفای حرم طفلان مسلم

۱۱-۵- فعالیت‌ها و اقدامات شهر بندر (امامزاده سیدمحمد)
بلد از توابع سامرا، مدفن امامزاده سید محمد (ابوجعفر محمد بن علی الهادی)، فرزند امام دهم شیعیان است و در حقیقت یک شهر زیارتی نیز محسوب می‌شود. 

• بلد (پروژه‌های بهره‌برداری شده)
- پروژه مرمت و قالی شویی حرم مطهر
- پروژه مرمت و ایزولاسیون گنبد و بام حرم مطهر 

• بلد (پروژه‌های در حال اجرا)
- پروژه تعویض سنگ کف و دیواره داخلی حرم و شبستان و ایوان حرم مطهر
- تهیه طرح توسعه و ساماندهی حرم مطهر
 

۶ - ستاد بازسازی عتبات عالیات تهران

۱-۶- مقدمه
ستاد بازسازی عتبات عالیات با عنایات خداوند متعال و یاری گرفتن از حضرت امیر علیه السلام و زهرای اطهر علیها السلام اکنون توانسته است در نجف اشرف و در جوار بارگاه ساقی کوثر با همکاری تولیت حرم مطهر علوی، دیوان وقف شیعی عراق و تاییدات حضرت آیت‌الله سیستانی، ساخت صحن حضرت زهرا علیها السلام را با مشخصات ذیل آغاز نماید.
۲-۶- پروژه ساخت صحن حضرت زهرا علیها السلام
طرح توسعه حرم مطهر حضرت علی علیه السلام به مساحت ۲۲۰۸۳۰ مترمربع (در زمینی به طول ۴۰۰ متر و عرض ۱۵۰) شامل:

1. قسمت زیارتی به مساحت ۱۰۹۰۰۰ مترمربع

۲. قسمت عمومی به مساحت کل ۹۷۹۵۰ مترمربع با کاربری:
- موزه به مساحت ۱۷۹۰۰ مترمربع، کتابخانه به مساحت ۱۶۳۰۰ مترمربع 
- بخش اداری و اطلاع‌رسانی به مساحت ۲۲۵۵۰ مترمربع 
- مهمانسرا و رستوران حرم به مساحت ۲۳۴۰۰ مترمربع 
- سرویس های بهداشتی و وضوخانه به مساحت ۶۸۰۰ مترمربع
- پارکینگ به مساحت ۱۱۰۰۰ مترمربع

٣. فضاهای جانبی به مساحت ۱۳۸۸۰ مترمربع شامل:
- ساختمان تأسیسات موتورخانه‌های مرکزی به مساحت ۲۷۸۰ مترمربع 
- قدمگاه امام زین العابدین علیه السلام به مساحت ۳۲۰۰ مترمربع 
- تونل زیرگذر به مساحت ۳۹۰۰ مترمربع 
- رواق‌های اطراف مجموعه به مساحت ۴۰۰۰ مترمربع

ساخت صحن مبارک حضرت زهرا علیها السلام در حرم امیرالمؤمنین علی علیه السلام با ۲۲۰ هزار مترمربع، که پیشرفت ۶۰ درصدی دارد. مرحله باقیمانده شامل نازک‌کاری و توکاری شبستان ۱۰۰ هزار متری با معماری اصیل ایرانی است.

کشورهای زیادی در مزایده طراحی صحن حضرت زهرا علیها السلام شرکت کرده بودند که طرح جمهوری اسلامی از سوی دانشکده معماری دانشگاه شهید بهشتی برنده این مزایده شد.

این طرح با معماری اصیل ایرانی و اسلامی ساخته خواهد شد و نمایانگر هنر ایرانی در کنار اعتقادات عمیق دینی و مذهبی و علاقه مردم ایران به اهل‌بیت علیهم السلام خواهد بود.

تنها شبستان و محل استراحت زائران که دارای امکانات گرمایشی و سرمایشی است، ۱۰۰ هزار مترمربع وسعت دارد که باعث رفاه حال خیل عظیم زائران امام اول شیعیان خواهد شد. 

شبستان در فاز اول طرح توسعه حرم علوی قرار دارد که شروع فعالیت عمرانی در این فاز از حدود یک سال و نیم پیش آغاز شده، همچنان ادامه دارد و تاکنون به طور غیرقابل باوری حدود ۶۰ درصد پیشرفت داشته است. مرحله باقیمانده شبستان صحن را نازک‌کاری و توکاری آن شامل می‌شود که در این بخش، حساسیت خاصی به کار معماری اصیل ایرانی وجود دارد و این امر نیاز به هزینه بیشتری است. این طرح به طور منطقی چهار سال دیگر طول می کشد با این وجود، فعالان در این مجموعه تلاش می‌کنند که تا دو سال دیگر کار را به پایان برسانند.
ستاد بازسازی عتبات عالیات، در راستای توسعه و تعمیق فرهنگ تشیع، ترویج معارف نورانی معصومین علیهم السلام و تقویت باورهای دینی در میان محبان اهل‌بیت علیهم السلام، اقدام به توسعه حرم مطهر علوی، تحت عنوان احداث صحن و شبستان حضرت زهرا علیها السلام (با وسعت ۲۲۰ هزار مترمربع) در کنار حرم مطهر آن امام همام در نجف اشرف را آغاز نمود.

فاز اول این پروژه به مساحت ۱۱۰ هزار مترمربع که با مشارکت همراه اول و پشتیبانی مردم اهل‌بیتی کشور عزیزمان، از دو سال قبل با تخریب هتل های ضلع غربی حرم و خاک‌برداری با عمق ۱۱ تا ۱۷ متر آغاز شد؛ اکنون پس از اتمام شمع‌ریزی اطراف گود و پایان عملیات ساخت اسکلت بخش زیارتی پروژه (فاز اول)، در مرحله نازک‌کاری قرار دارد.

از آنجا که این مرحله به دلیل طراحی‌های زیبا و باشکوهی که نشأت‌گرفته از معماری معنوی بی‌نظیر و اصیل ایرانی-اسلامی و در شأن و جایگاه والای آن حضرت می‌باشد، هزینه بالایی را در بر دارد. امید بود با عنایت به مشارکت و همکاری گسترده اهل خیر و شیفتگان اهل‌بیت علیهم السلام فاز اول این پروژه عظیم که از لحاظ وسعت، طراحی و تجهیزات، دومین بنای اسلامی بعد از مسجدالحرام، در جهان می‌باشد. در موعد مقرر (پایان سال ۹۴) به بهره‌برداری می‌رسید تا مکانی مناسب برای راز و نیاز زائرین و همچنین کسب علوم دینی برای طالبان علم و معرفت باشد. 

• اجرای عملیات نصب و آینه‌کاری گنبدهای شبستان صحن حضرت زهرا علیها السلام
عملیات نصب گنبدهای گچی شبستان صحن حضرت زهرا علیها السلام و آینه‌کاری آنها با همت مهندسان و استادکاران ایرانی در حال اجراست.

به گزارش روابط عمومی ستاد بازسازی عتبات عالیات، با توجه به برنامه‌ریزی صورت گرفته برای افتتاح بخشی از فضای زیارتی صحن حضرت زهرا علیها السلام همزمان با سالروز میلاد پربرکت ام الائمه در فروردین سال ۹۵، مهندسان و استادکاران ایرانی با دقت و سرعت در حال نصب گنبدهای گچی، اجرای کاربندی و مقرنس و آینه‌کاری شبستان صحن در جوار حرم مطهر علوی بودند.

هم‌اکنون متخصصان ستاد بازسازی عتبات عالیات برای نخستین بار از روش جدید برای احداث تعدادی از کاسه‌ها و گنبد گچی در داخل فضای زیارتی استفاده می‌کنند. در این روش، گنبدهای گچی در دهانه‌های با ابعاد حدود ۵ متر در ۵ متر به صورت قالبی و بدون استفاده از اسکلت فلزی و آهن آلات، به صورت یکپارچه گچ‌ریزی و درجا نصب می‌شود. این روش در مقایسه با روش‌های مرسوم از سرعت بسیار بالاتری برخوردار است. در این روش از گچ با ترکیبات خاص استفاده می‌شود که مقاومت و دوام قابل توجهی به گنبدهای گچی احداث‌شده می‌دهد.  
فضای زیارتی صحن حضرت زهرا علیها السلام درمجموع دارای ۷۷۳ گنبد گچی است که از این تعداد ۲۶۱ گنبد به روش قالبی مذکور و مابقی به صورت روش‌های مرسوم اجرا می‌شوند.

این صحن و شبستان با حدود ۲۲۰ هزار مترمربع زیربنا، فضای زیارتی حرم مطهر علوی را بیش از ۲۰ برابر توسعه خواهد داد. حرم کنونی حضرت علی علیه السلام در ابعاد ۱۱۰ در ۱۱۰ متر است که با بهره‌برداری از صحن و شبستان حضرت زهرا علیها السلام، حرم مطهر علوی گنجایش پذیرش بیش از ۳۰۰ هزار زائر و نمازگزار را خواهد داشت. 

این صحن شامل بخش‌های زیارتی، فرهنگی، موزه، کتابخانه، رستوران و مضیف، بخش اداری و اقامتی و همچنین بیش از ۹۰۰ چشمه سرویس بهداشتی برای زائران است.

بهره‌گیری از فنون مهندسی روز و استفاده از هنر معماری ایرانی و اسلامی از ویژگی‌های پروژه صحن حضرت زهرا علیها السلام است. این طرح که بزرگ‌ترین پروژه عمرانی و مذهبی جهان اسلام محسوب می‌شود، اکنون در مرحله نازک‌کاری است و با همت متخصصان ایرانی قرار بود فاز نخست بخش زیارتی آن فروردین امسال (۱۳۹۵) و در سالروز میلاد پربرکت حضرت فاطمه زهرا علیها السلام به روی زائران گشوده می‌شد.

۳-۶- کمک‌های مردمی
معاون ستاد بازسازی عتبات عالیات استان تهران از کمک ۱۵۰ میلیارد ریالی مردم نیکوکار استان تهران برای بازسازی عتبات عالیات خبر داد. این کمک‌ها در سال جاری سال (۱۳۹۴) برای بازسازی عتبات عالیات از سوی خیرین در اختیار این ستاد قرار گرفته است.

معاون ستاد بازسازی عتبات عالیات استان تهران موضوع فعالیت ستاد را بازسازی عتبات عالیات و اماکن مذهبی و انجام خدمات علمی، فرهنگی، آموزشی، عمرانی و... دانست و گفت: هم‌اینک محوریت فعالیت ستاد گسترش حرم‌‌های مطهر و شبستان حضرت فاطمه زهرا علیها السلام بوده که تاکنون نیز پیشرفت خوبی داشته است.

همچنین در سال گذشته نیز مردم استان تهران بیش از ۲۲۰ میلیارد ریال کمک نقدی و ۱۰۰ میلیارد ریال کمک غیر نقدی برای بازسازی عتبات عالیات اهدا کردند.
 

۷- مؤسسه خیریه بارزانی

۱-۷- مقدمه
مؤسسه خیریه بارزانی، میراث به‌جامانده از ملا مصطفی بارزانی، رهبر جنبش آزادی‌خواه کردستان است. زندگی وی صرف اجرای اصولی بر پایه‌های آزادی، اختیار، عدالت برای مردم خود و همچنین مردم مناطق همسایه بود.
این مؤسسه به عنوان یک نهاد غیردولتی و غیرانتفاعی در سال ۲۰۰۵ تأسیس شد و در جهت ارائه خدمات اجتماعی، فرهنگی و انسان‌دوستانه به مردم کردستان فعالیت کرده است.

برنامه‌های حمایت از کودکان یتیم: این مؤسسه بیش از ۱۰۰۰۰ کودک را تحت پوشش مالی، بهداشتی و آموزشی قرار داده است. این مؤسسه علاوه بر اینکه تلاش‌های بسیاری را در جهت بهبود شرایط زندگی مردم کردستان انجام داده است، در خدمت‌رسانی به خانواده مسیحی رانده‌شده از دیارشان، مهاجران سوری و آسیب‌دیدگان بلایای طبیعی مانند زلزله‌زدگان جنوب ترکیه در سال ۲۰۰۹ و یا سیل‌زدگان جنوب عراق در ۲۰۱۳، نیز فعالیت داشته است.

در سال ۲۰۱۳ این مؤسسه اولین نهادی بود که به آوارگان سوری که به کردستان وارد شده بودند کمک کرد. در حال حاضر بیش از ۹۵٪ از ۲۵۰۰۰۰ سوری وارد شده به عراق در منطقه کردستان زندگی می‌کنند. سازمان ملل وجود بیش از ۱/۵ میلیون مهاجر آواره را در عراق تخمین زده است که اکثر آنها در منطقه کردستان هستند. با توجه به جمعیت ۵ تا ۶ میلیونی منطقه، از هر ۵ نفر ساکن بخش کردستان، یک نفر مهاجر است.

نقطه قوت مؤسسة بارزانی عدم وجود باندبازی‌های اداری در آن است؛ به طوری که از کل درآمدهای مؤسسه تنها ۱۰٪ آن صرف هزینه‌های اجرایی و مدیریتی می‌شود و ۹۰٪ آن به صورت مستقیم صرف امور خیریه می‌گردد.

۲-۷- چشم‌انداز مؤسسه
مؤسسة بارزانی کردستان خود را متعهد کرده است خدمات اجتماعی، فرهنگی و انسانی را برای پیشرفت شرایط زندگی کردستان عراق ایجاد نماید. همچنین می‌کوشد حمایتی جهانی را در جهت انسان‌دوستی و آزادی‌های قومی و مذهبی ایجاد نماید.

۳-۷- اهداف مؤسسه
مؤسسه در راستای خدمت به مردم عراق و به خصوص مردم کردستان اهداف زیر را دنبال می‌کند: 
- کمک به معلولان و همچنین اشتغال‌زایی برای آنان به گونه‌ای که بتوانند یک عضو فعال در جامعه باشند. 
- حمایت از افراد ضعیف و آسیب‌پذیر جامعه مثل فقرا، سالمندان، زنان، کودکان و بیکاران 
- کمک به سالمندان برای زندگی بهتر 
- کمک به جانبازان و پیشمرگان کرد و همچنین خانواده‌های آنان 
- کمک به خانواده‌های انفال (آسیب‌دیدگان قتل‌عام زمان صدام) 
- کمک‌های انسانی به افراد آسیب دیده فجایع طبیعی 
- آموزش‌های کاربردی به جوانان و دانشجویان بیکار 
- برنامه‌های مربوط به توسعه اشتغال‌زایی 
- فعالیت‌هایی در جهت رشد و توسعه فرهنگ کردی در جامعه 

۴-۷- ویژگی‌های مؤسسه
ویژگی‌ها و حقایقی که در ارتباط با مؤسسه وجود دارند و باعث الگو شدن آن برای دیگر مؤسسات می‌شود، بسیارند. تعدادی از این ویژگی‌ها شامل موارد زیر می‌باشند: 
- مؤسسه به طور کامل با کمک‌های خصوصی تأمین می‌شود و هیچگونه وابستگی به احزاب یا دولت ندارد. 
- این مؤسسه غیرانتفاعی در سال ۲۰۰۵ و برای خدمت به مردم کردستان ایجاد شده است. 
- فعالیت‌های مثال‌زدنی این مؤسسه باعث تبدیل شدن این مؤسسه به یک شریک جهانی و شراکت با سازمان‌های بین‌المللی شده است. 
- این مؤسسه توسط رهبر کردستان ملا مصطفی بارزانی و مطابق با ساختار فرهنگی کرد بنا شده است.

۵-۷- فعالیت‌های مؤسسه
مؤسسه خیریه بارزانی از ابتدای تأسیس تاکنون فعالیت‌های بسیاری را در جهت کمک به مردم انجام داده و در آینده نیز سعی بر تداوم و حتی افزایش و بهبود خدمات و کمک‌های خود دارد.
- کمک‌های مالی شش ماهه به ۴۵۰۷ یتیم 
- کمک مالی به ۴۵۵۱ کودک محروم 
- همکاری مؤسسه بارزانی با سازمان هلال احمر قطر برای پروژه‌های خیریه 
- کمک به پناهندگان مهاجر به کردستان 
- جمع‌آوری کمک‌های مردمی 
- پرداخت حقوق ماهانه به ۳۹۹۰ یتیم 
- تأسیس یک یتیم‌خانه جدید با همکاری هلال احمر امارات 
- راه‌اندازی کلاس‌های درسی و دوره‌های آموزشی برای مهاجران سوری 
- گشایش مرکز جوانان در قومان 
- درخواست کمک از برخی شرکت‌ها برای اهدای بخشی از درآمدهایشان 
- طرح توسعه صنایع دستی برای اشتغال‌زایی
۶-۷- پروژه کمک‌های مالی شش‌ماهه به ۴۵۰۷ یتیم 
مؤسسة بارزانی با کمک سازمان هلال احمر کشور امارات طرح کمک مالی به ۴۵۰۷ کودک یتیم را انجام می‌دهد. این پروژه در سراسر کردستان در حال اجراست. ۱۵۲۰ یتیم در اربیل، ۹۳۹ یتیم در سلیمانیه، ۱۰۴۷ تیم در دیهوک، ۱۰۰۱ یتیم در قارمیان تحت حمایت‌های پروژه قرار دارند.

۷-۷- پروژه کمک مالی به ۴۵۵۱ کودک محروم
این پروژه برای کودکان فقیری است که پدرانشان را از دست داده‌اند. مؤسسه در این پروژه از افراد ثروتمند جامعه و تاجران برای حمایت از این کودکان یاری می‌گیرد.

در سال گذشته مؤسسه با کمک ثروتمندان به ۱۲۱۱ کودک خدمت‌رسانی کرد. در این پروژه خیریه کودکان فقیر۵۰ دلار در ماه دریافت می‌کنند. 

۸-۷- حوزه سلامت
با توجه به اهمیت موضوع بهداشت در میان خانواده‌ها و همچنین با توجه به وضعیت ضعیف بهداشت در میان فقرا و قشر نیازمند جامعه، مؤسسه در راستای کمک‌های حوزه بهداشت و تهیه تجهیزات پزشکی اقداماتی انجام داده است. 
- تهیه ۱۴ دستگاه پیشرفته مختلف برای بیمارستان اربیل 
- تهیه ۶۵۰ ویلچر برای معلولان 
- ساخت بیمارستان در کوه‌های شنگال 
- تهیه تجهیزات پیشرفته برای بیمارستان کودکان اربیل 
- کمک به کودکان مبتلا به بیماری اوتیسم 
- تشکیل کمپین‌های حمایت‌های پزشکی از مهاجران 
- تهیه ۳۰۰ کارتن مواد و تجهیزات برای بیمارستان ناناکالی اربیل 
- تهیه ۱۳ آمبولانس برای کمک به منطقه غربی کردستان (سوریه) 
- تهیه تجهیزات پزشکی برای مرکز بیماری‌های سرطانی حیوا 
- تهیه تجهیزات پزشکی برای بیمارستان عمومی رانیا 
- تجهیز بیمارستان عمومی قلدزه 
- استفاده از یک تیم پزشکی سوئدی در کمپ دومز 
- استفاده تیم‌های پزشکی آلمانی در مناطق محروم
و ارائه خدمات پزشکی موقتی در زمان‌ها و محل‌های از پیش تعیین‌شده در مناطق محروم که قبل از ارائه این خدمت، مردم از آنها آگاه می‌شوند و در صورت نیاز به این کمپ‌ها مراجعه می‌نمایند. 
۹-۷- حوزه آموزش
در راستای بهبود شرایط علمی و آموزشی کودکان و دانش‌آموزان در منطقه کردستان، مؤسسه اقدام به توزیع نوشت افزار و امکانات دیگر برای خانواده‌های نیازمند نموده است. 
- تهیه لوازم آموزشی برای ۱۳۰۰ دانش‌آموز کرد در استان دیهوک 
- تهیه لوازم آموزشی برای ۸۰۰ دانش‌آموز مهاجر سوری 
- تهیه امکانات غذایی برای دانش‌آموزان مهاجر 
- تهیه بسته‌های آموزشی و تحصیلی برای ۳۶۰۰ دانش‌آموز مناطق دقوق و جلوا
- و...
به طور کلی در مناطق مختلف کردستان ۲۶۶۵۱ دانش‌آموز از خدمات آموزشی مؤسسه در سال ۲۰۱۱ استفاده کرده‌اند.  

۸- مؤسسه ایثار

۱-۸- مقدمه
مؤسسه خیریه ایثار یک مؤسسه غیرانتفاعی غیردولتی است که از سال ۲۰۰۵ شروع به فعالیت کرده است. اهداف مؤسسه حمایت از اسکان تمامی ضعفا و فقرا در عراق و کمک به تسکین و کاهش رنج و مصیبت‌های واردشده به آنها می‌باشد. در این راستا مؤسسه زنان سرپرست خانوار و کودکان یتیم را هدف اصلی خود قرار داده و در جهت ارائه خدمات به آنها می کوشد. 

مؤسسه در حوزه‌ها و بخش‌های مختلفی در تلاش است و توسعه تمامی بخش‌های کشور عراق را در برنامه خود دارد. این مؤسسه در بخش‌های فقیرنشین و مستضعف کشور و به صورت محلی فعالیت می‌کند و در جهت رفع مشکلات حاد و اساسی نیازمندان می‌کوشد. 

مؤسسه بشردوستانه ایثار، یکی از مؤسسات خیریه فعال در زمینه یتیمان و زنان بیوه و همچنین در حوزه‌های بهداشت، آموزش، حقوق بشر، زنان، کودکان و محیط‌زیست است. این مؤسسه از سال ۲۰۰۵ شروع به فعالیت کرده است و تاکنون بیش از ۲۰۰۰ یتیم را به کفالت درآورده است و بیش از ۷۰۰۰ یتیم و ۱۰۰۰ بیوه زن را حمایت نموده است.

پروژه‌های اجرا شده این مؤسسه شامل یک مهدکودک، یک مدرسه پرستاری، یک مدرسه دوره متوسطه، پروژه ازدواج زنان بیوه، بیمارستان عمل جراحی، پروژه‌های حقوق بشری و پروژه‌های فصلی، جشنواره‌های ماه مبارک رمضان، کمک‌های بشردوستانه به مردم آواره و مهاجران ستم‌دیده، ساخت مسکن برای زنان بیوه، تجهیز مراکز پزشکی عراق به خصوص مناطق روستایی و محروم و کمک‌های مالی به مردم عراق در مناطق مختلف می‌شود.

شعبه مرکزی این موسسه در بغداد است و شعبه‌های دیگر آن، مناطق عراق (شمال و جنوب عراق) را تحت پوشش قرار می‌دهد.
۲-۸- حامیان اصلی مؤسسه
مؤسسه در انجام پروژه‌های خود از سازمان‌های زیر کمک دریافت می‌کند: 
- دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد (UNOCHA) 
- انجمن پزشکی بین‌الملل(I.M.C)
- انجمن توسعه بین‌الملل (R.D.I)

شعبه اصلی این موسسه در بغداد است و دفاتر آن در عامریه، طارمیه، رشیدیه، تاجی، ابوغریب، رضوانیه و دفاتر فرعی دیگری در استان‌های دیگر صلاح الدین، الانبار، ذی قار، اربیل و موصل موجود می‌باشند.

۳-۸- اهداف مؤسسه
مؤسسه در راستای فعالیت‌های خود، اهداف زیر را دنبال می‌کند: 
- دستیابی به فرهنگ ایثار و برادری بین اعضای جامعه 
- حمایت از ایتام و کفالت و مراقبت از آنها
- حمایت از خانواده‌های فقیر مهاجر به کشور 
- اجرای پروژه‌هایی در جهت پیشرفت اجتماعی کشور 
- بازسازی مناطق تخریب‌شده توسط فجایعی مانند حوادث طبیعی 

۴-۸- بخش‌های مؤسسه
مؤسسه از بخش‌های زیر تشکیل شده است: 
- بخش مدیریت 
- بخش ارتباطات 
- بخش رفاه اجتماعی 
- بخش پروژه‌ها 
- بخش اطلاعات 
- بخش حسابداری و امور مالی 
- بخش جابه جایی 
- بخش تحقیق و توسعه

۵-۸- پروژه‌های مؤسسه
پروژه‌های مؤسسه که در آن زمینه‌ها فعالیت می‌کند شامل چندین بخش می‌شود. پروژه‌های اجتماعی، پروژه‌های فصلی، پروژه‌های بهداشت، پروژه‌های کشاورزی، پروژه‌های حقوق بشری، پروژه‌های آموزش و پرورش، پروژه‌های ورزش و جوانان، پروژه‌های کارگاهی و آموزشی و درنهایت پروژه‌های توسعه انسانی از جمله پروژه‌هایی هستند که مؤسسه در آنها فعالیت می‌کند.

۶-۸- پروژه‌های اجتماعی
پروژه‌های اجتماعی که مؤسسه در راستای کمک به مردم انجام می‌دهد به شرح زیر است: 

• توزیع کمک‌های مالی مستمری به ۲۰۰۰ کودک یتیم به ارزش ۱۰۰۰۰۰ دلار (۳۵۰ میلیون تومان) در سال ۲۰۱۳
• کمک‌های نقدی به زنان بیوه
• کمک به خانواده‌های نیازمند و آواره از طریق ارائه خدمات فصلی و خدمات پزشکی و بهداشتی
• ارایه کمک‌های نقدی به دانشجویان
۷-۸- پروژه‌های فصلی 
• پروژه شادی یتیمان
در این پروژه به کودکان یتیم وسایل بازی و سرگرمی مختلف داده شد و این پروژه با یاری خدا به اتمام رسید. 
  • پروژه گوشت قربانی
این پروژه شامل توزیع گوشت گاو و گوسفند برای خانواده‌های فقیر و زنان بیوه و کودکان یتیم است. این پروژه از زمان تأسیس مؤسسه در طول سال‌ها انجام می‌شده و با کمک‌های مردمی استمرار دارد.
• پروژه البسه و هدایا برای کودکان یتیم حمایت‌ نشده
• پروژه کمک‌های تابستانی و زمستانی
مؤسسه کمک‌های زمستانی از جمله بخاری، پتو، نفت و کمک‌های تابستانی از جمله وسایل خنک کننده و ژنراتور را به منظور حفاظت از خانواده‌های فقیر در فصول سرد و گرم سال در اختیار این خانواده‌ها قرار می‌دهد.
• سبد ماه مبارک رمضان
هر ساله در ماه مبارک رمضان، مؤسسه کمک‌های غذایی از جمله گوشت، مرغ، تخم مرغ، لبنیات و دیگر زنجیره های غذایی را در اختیار خانواده‌های نیازمند قرار می‌دهد.

• افطار روزه‌داران
در این پروژه در طول ماه مبارک رمضان در مناطق مختلف روستایی و محروم، سفره‌های افطار گسترده می‌شوند تا مردم نیازمند از آنها بهره‌مند گردند.

• هدایای عید
در این پروژه در عید نوروز، لباس و پوشاک نوو برخی خوراکی‌ها در میان خانواده‌های فقیر و بی‌سرپرست و زنان بیوه توزیع می‌گردد تا موجبات شادی آنان را در سال نو فراهم آورد.

• عیدی کودکان یتیم در عید فطر
در این پروژه که از سال ۲۰۰۵ آغاز شد فطریه‌های جمع‌آوری شده به صورت کمک‌های مالی به کودکان یتیم و بیوه‌ها داده می‌شود. 

• کمک به والدین کودکان یتیم
در این پروژه به والدین نیازمند کودکان یتیم، کمک‌های بهداشتی، آموزشی و اجتماعی داده می‌شود.

۸-۸- پروژه‌های بهداشت و عمل های جراحی
در این پروژه به انجام عمل جراحی برای کودکان بیمار نیازمند و فقیری که احتیاج به عمل دارند، پرداخته می‌شود. 
- هزینه پروژه: ۵۰۰۰۰ دلار (۱۷۰ میلیون تومان) 
- تأمین‌کننده مالی پروژه: مؤسسه ایثار

همچنین عمل جراحی برای کودکان سرطانی نیازمند عراقی انجام می‌شود. برای مثال در آخرین عمل جراحی یک تومور به وزن ۵/۲۵ کیلوگرم جراحی شد و هم‌اکنون کودک عمل شده در وضعیت مناسب به سر می‌برد.
• ساخت اعضای بدن مصنوعی
در این پروژه به ساخت دست و پای مصنوعی برای معلولان مستضعف و به‌خصوص کودکان یتیم و زنان بیوه پرداخته می‌شود. 
- هزینه پروژه: ۵۰۰۰ دلار (۱۷ میلیون تومان) برای هر معلول 
- تأمین‌کننده مالی پروژه: انجمن پزشکی بین‌الملل (I.M.C)

• توزیع ویلچر برای معلولان
در این پروژه به معلولان نیازمند ویلچر که توانایی خرید آن را ندارند، کمک می‌کنند. 
- هزینه پروژه: ۱۷۰۰۰ دلار (۶۰ میلیون تومان) 
- تأمین‌کننده مالی پروژه: انجمن پزشکی بین‌الملل (I.M.C)
- ذی‌نفعان: ۲۰۰۰ نفر 

• پروژه روز پزشک
در این پروژه به معاینه و درمان رایگان بیماران نیازمند در مناطق مستضعف‌نشین و فقیر روستایی کشور پرداخته می‌شود. در این پروژه پزشکان متخصص به مناطق مختلف اعزام می‌شوند و خدمات درمانی رایگان به ایتام و زنان بیوه ارائه می‌دهند.

• کلینیک‌های محلی سیار
در این پروژه پزشکان به وسیله ون‌هایی شامل تجهیزات به صورت سیار به مناطق مختلف کشور می‌روند و کمک‌های پزشکی خود را به این مناطق ارائه می‌دهند. 

• کارت بهداشت
در این پروژه به ایتام و زنان بیوه کارت‌های بهداشتی ارائه می‌شود تا بتوانند با استفاده از این کارت‌ها، خدمات رایگان پزشکی شامل معاینات، دارو و... دریافت کنند. 

• تجهیز مراکز بهداشت
در این پروژه به تجهیز و به‌روزکردن تجهیزات بیمارستان‌های خیریه پرداخته می‌شود تا بتوانند خدمات کاملی را به صورت رایگان به ایتام و بیوه‌ها ارائه نمایند. 
- هزینه پروژه: ۴۰۰۰۰ دلار (۱۴۰ میلیون تومان) برای هر مرکز 
- تأمین‌کننده مالی پروژه: انجمن توسعه بین‌الملل (R.D.I)
- ذی‌نفعان: ۲۵۰۰۰ نفر

۹-۸- پروژه‌های کشاورزی 
• مرکز تصفیه آب
در این پروژه مؤسسه مرکز تصفیه آبی برای تهیه آب آشامیدنی فقرا ایجاد نموده است: 
- هزینه پروژه: ۲۲۵۰۰۰ دلار (۷۷۰ میلیون تومان) برای هر مرکز 
- تأمین‌کننده مالی پروژه: انجمن توسعه بین‌الملل (R.D.I)
- ذی‌نفعان: بیش از ۱۰۰۰۰ نفر 

• راه‌اندازی ایستگاه فیلترینگ آب
ایجاد یک ایستگاه فیلترینگ آب برای تصفیه آب که جزییات آن به شرح زیر است: 
- هزینه پروژه: ۱۸۵۰۰۰ دلار (۷۷۰ میلیون تومان) برای هر مرکز 
- تأمین‌کننده مالی پروژه: اداره امور بشردوستانه سازمان ملل 
- ذی‌نفعان: بیش از ۵۰۰۰ نفر

• توزیع پمپ‌های آب
در این پروژه به کشاورزانی که برای آبیاری زمین‌های زراعی خود نیاز به پمپ آب دارند، پمپ‌های آب داده می‌شود. این پروژه در نقاط مختلف کشور از جمله تاجی و ابوغریب انجام می‌شود.

۱۰-۸- پروژه‌های حقوق بشری 
• کمک به آوارگان سوری
مهاجران سوری که به کشور عراق فرار کرده‌اند و در شمال عراق و به خصوص در اربیل ساکن شده‌اند، در شرایط بسیار ناگواری به سر می‌برند و به شدت نیاز به کمک دارند. این مردم خانه و کاشانه خویش را رها نموده و به عراق پناه آورده‌اند. مؤسسه ایثار از طریق اختصاص‌دادن اموال جمع‌شده از زکات فطره به این مهاجران به آنها کمک می‌کند.

همچنین این مؤسسه بیش از ۳۲ مرکز اسکان را برای ۵۰۰۰ نفر از این مهاجران ایجاد نموده و به آنها خدمت‌رسانی می‌کند.

• همکاری با هلال احمر
مؤسسه ایثار با همکاری جمعیت هلال احمر به توزیع مواد غذایی بین خانواده‌های آواره و ایتام می‌پردازد.

۱۱-۸- پروژه‌های آموزش وپرورش
پروژه‌های مرتبط با آموزش و پرورش کودکان به شرح زیر است: 
- مراسم فارغ‌التحصیلی برای دانش‌آموزان مهدکودک در ۲۰۱۳-۲۰۱۲

- کلاس های تابستانی برای تدریس و آموزش قرآن
در این پروژه، مؤسسه به تشویق و راهنمایی کودکان یتیم به ترتیل و حفظ قرآن با استفاده از تهیه کردن جوایز و پاداش‌هایی برای آنان می‌پردازد. 

- برگزاری نمایشگاه ریاضی در مدرسه بحتری در سال ۲۰۱۳ 

- برنامه آموزش‌های هنری به دانش‌آموزان
در این پروژه مؤسسه به دانش‌آموزان مقاطع مختلف از مهدکودک تا دبستان و دبیرستان آموزش‌های هنری و فنی می‌دهد. من جمله آموزش‌های صنایع دستی، نقاشی و... .

- اردوهای مدرسه ای 
- بازارچه‌های خیریه 

- تأسیس مهدکودک دوست‌یابی
* منطقه: بغداد 
* هزینه پروژه: ۲۷۰۰۰ دلار (۹۰ میلیون تومان) 
* تأمین‌کننده مالی پروژه: انجمن پزشکی بین‌الملل (I.M.C)
* ذی‌نفعان: ۲۵۵ کودک 

- تأسیس مدرسه ایتام
* منطقه: بغداد 
* هزینه پروژه: ۲۵۰۰۰ دلار (۸۵ میلیون تومان)
* ذی‌نفعان: ۱۰۰ کودک 

- تأسیس دبیرستان ایثار 

- تأسیس مدرسه خلاقیت
در این پروژه به دانش‌آموزان، دوره‌های آموزشی متناسب با سن و رشته و علاقه آنها داده می‌شود تا در آینده کشور خود به افراد سودمند و مفیدی تبدیل شوند. 

- پروژه سوادآموزی
* منطقه: بغداد و مناطق حاشیه ای 
* تعداد مراکز: ۷ مرکز 
* تأمین‌کننده مالی پروژه: وزارت آموزش و پرورش و شورای استانی
* ذی‌نفعان: بیش از ۴۹۰ نفر 

- تجلیل از دانش‌آموزان مدارس 
- تجلیل از دانشجویان دانشگاه‌ها 

- بازسازی و مرمت مدارس
* منطقه: ابوغریب، طارمیه، تاجی 
* هزینه پروژه: ۶۷۰۰۰ دلار (۲۳۰ میلیون تومان)
* تأمین‌کننده مالی پروژه: انجمن توسعه بین‌الملل (R.D.I)

۱۲-۸- پروژه‌های ورزش و جوانان 
- تیم فوتبال ایثار
* منطقه: بغداد و عامریه 
* هزینه پروژه: ۲۷۰۰۰ دلار (۹۲ میلیون تومان) 
* تأمین‌کننده مالی پروژه: انجمن پزشکی بین‌الملل (I.M.C)
* ذی‌نفعان: ۴۰ بازیکن 

- پشتیبانی و قدردانی از تیم های ورزشی
مؤسسه در راستای حمایت از تیم های ورزشی، مسابقاتی را بین تیم‌ها برگزار می‌کند و هدایا و جوایزی را به برندگان مسابقات تقدیم می‌کند. 

- تیم‌های آوازخوانی
مؤسسه برای توسعه استعدادهای جوانان و ایجاد شور و شوق در میان آنها، تیم‌های موسیقی و آوازخوانی را تشکیل می‌دهد و از این تیم‌ها در جشن‌ها و جشنواره‌ها، دعوت به عمل می‌آورد تا برنامه‌های خود را در معرض عموم قرار دهند. 

- سالن‌های کامپیوتر ایثار
مؤسسه در جهت افزایش توانایی کودکان یتیم در استفاده از اینترنت و کامپیوتر و آشنایی با تکنولوژی‌های روز، مراکزی را تشکیل داده و دوره‌های آموزشی را برای این کودکان برگزار نموده است.

۱۳-۸- پروژه‌های کارگاهی و آموزشی
پروژه‌هایی که مؤسسه در جهت آموزش فقرا انجام داده است به شرح زیر می‌باشد: 
- دوره‌های آموزش کامپیوتر 
- دوره‌های آموزش خیاطی 
- دوره‌های آموزش آرایشگری 
- دوره‌های آموزش آشپزی
- دوره‌های آموزش عکاسی 
- دوره‌های آموزش کنترل پروژه 
- دوره‌های آموزش حقوق و وکالت برای زنان

۱۴-۸- پروژه‌های توسعه انسانی
پروژه‌های فرهنگی اجتماعی مؤسسه که در جهت توسعه انسانی فقرا در عراق انجام می‌دهد به شرح زیر است: 
- سخنرانی‌های آموزشی 
- دوره‌های آموزش حرفه‌ای 
- پروژه‌های فعال‌سازی جامعه 
- کنفرانس مراقبت از کودکان 
- جشن سپاس از معلمان 
- روز جهانی یتیمان 
- روز عربی یتیمان
 

۹- مؤسسه خیریه ماریان

۱-۹- مقدمه
مؤسسه خیریه ماریان، یک مؤسسه کانادایی است که با هدف کمک به کودکان، خانواده‌ها و جامعه عراق برای غلبه بر فقر در کشور عراق، فعالیت می‌کند.

برنامه‌های مؤسسه شامل: خدمات پزشکی اورژانسی و بلندمدت به سالمندان، کمک به کودکان معلول جسمی و ذهنی و حمایت از آنها در زمینه‌های اسکان، تحصیل و دیگر نیازهای اساسی زندگی است.

مؤسسه تنها با کمک‌های داوطلبانه کار می‌کند و به افراد نیازمند بدون توجه به قوم، نژاد و مذهب آنها خدمت‌‎رسانی می‌کند. مؤسسه بیش از ۹۵/۷٪ از درآمدها را مستقیما خرج نیازمندان می‌کند و هزینه‌های مدیریتی و اجرایی آن بسیار دقیق و منظم است.
• مأموریت مؤسسه
الهام‌بخشیدن به جامعه برای کمک به بهبود زندگی کودکان، سالمندان و خانواده‌های تهیدست

۲-۹- ویژگی‌های مؤسسه
ویژگی‌های مؤسسه خیریه ماریان به شرح زیر است: 
- یک مؤسسه مسیحی است اما به تمامی ادیان احترام می گذارد و به آنها خدمت می‌کند. 
- مؤسسه متعهد به ریشه‌کن‌کردن فقر است و تلاش خود را برای بهبود شرایط می‌کند. 
- مؤسسه به انسان‌ها احترام می‌گذارد و به آنها خدمت می‌کند. 
- مؤسسه مباشر در امور خیریه است و هدف آن مدیریت منابع در جهت تخصیص بهینه آنهاست.
- مؤسسه مسئول است و در هر کجا که نیاز اضطراری به آن باشد حضور خواهد یافت.

مؤسسه به کودکان و سالمندان نیازمند کمک که در حاشیه شهرها و مناطق نیازمند قرار دارند، خدمت‌رسانی می‌کند. همچنین مؤسسه به دنبال ارتقای ظرفیت مؤسسات خیریه محلی است تا امکان خدمت‌رسانی آنها بهبود یابد. مؤسسه با انجمن‌ها، مؤسسات، و کلیساهایی که در عراق به دنبال مبارزه با فقر هستند و به بهبود شرایط می‌اندیشند همکاری می‌کند. در سال ۲۰۱۴ گردش مالی مؤسسه ۹۵۲۱۰ دلار (۳۲۶ میلیون تومان) بود.

۳-۹- فعالیت‌های مؤسسه 
- کمک‌های مالی در شرایط بحرانی در ۴۰ کانتینر به ۹۴۰ خانواده ارائه شدند.
* ۳۰۰ خانواده در روستاهای اطراف دهوک 
* ۶۰۰ خانواده در روستاهای شمال زاخو 
* ۴۰ خانواده در روستاهای اطراف سلیمانیه 

- بسته های کالایی به ارزش ۱۵۰۰۰۰ دینار عراقی (۴۲۵۰۰۰ تومان) به ۷۰ خانواده در بغداد داده شد. 

- کمک‌هایی شامل یک کانتینر از اجناس به مردم جنوب عراق ارسال شد. 

- کمک‌هایی به مردم عراقی مقیم اردن فرستاده شد. 

- کمک‌هایی به ارزش ۴۰۰۰ دلار (۱۴ میلیون تومان) به کودکانی که خانواده‌هایشان را در جنگ داعش از دست داده‌اند، داده شد.
۴-۹- حامیان مؤسسه
در انجام پروژه‌ها و فعالیت‌هایی که مؤسسه انجام می‌دهد، دوستان و شرکایی مؤسسه را همراهی و حمایت می‌کنند که در زیر آورده شده‌اند.  

۱۰- مؤسسه یتیم‌خانه عراقی

۱-۱۰- مقدمه
این موسسه در سال ۲۰۰۳ توسط گروهی از زنان عراقی تشکیل شد. هدف از تشکیل این مؤسسه کمک به کودکان یتیم و خیابانی عراق، بدون توجه به دین و مذهب آنها بود. 

این مؤسسه یک نهاد غیردولتی با داوطلبان خصوصی است و تمرکز خود را به مردم رنج‌دیده و جنگ‌زده عراقی معطوف کرده است. 

این مؤسسه با حمایت و کمک‌های افراد و مؤسسات فعال در زمینه کودکان یتیم، فعالیت می‌کند. در طول ۶ سال فعالیت این مؤسسه، حدود ۸۰۰۰ یتیم تحت حمایت‌های مؤسسه قرار گرفتند.
۲-۱۰- مأموریت
مأموریت مؤسسه بهبود شرایط موجود در جامعه عراق در خصوص فقر، گرسنگی و بی‌سوادی با تمرکز فعالیت در زمینه کودکان یتیم است.

هدف مؤسسه تضمین این موضوع است که یتیم‌های عراقی از نظر تغذیه و پوشاک چیزی کمتر از دیگر کودکان عراقی نداشته باشند و همچنین ایجاد شرایط تحصیلی مناسب برای کودکان یتیم در سطح کودکان بی نیاز جامعه.

۳-۱۰- چشم‌انداز
مؤسسه می‌خواهد به کودکان یتیم عراق کمک کند تا سختی‌های محرومیت از آنها کاسته شود.
مؤسسه با تهیه موارد زیر این اقدام را می نماید: 
- تغذیه مناسب و کافی 
- پناهگاه
- پوشاک
- آب تمیز و بهداشت 
- مراقبت های پزشکی 
- آموزش 

عراق در وضعیت کنونی در وضعیت جنگی و آشوب به سر می‌برد و شرایط بسیار نامناسبی دارد. برای کودکانی که یکی از والدین یا هر دوی آنها را از دست داده‌اند، شرایط زندگی بسیار سخت است.

در حال حاضر بیش از 3 میلیون یتیم در عراق وجود دارند و این تعداد به سرعت در حال افزایش است. این فضا شرایط را برای افراد سودجو برای فروش کودکان و قاچاق آنها و هر گونه سوء‌استفاده دیگر از آنها ایجاد می‌کند. بنابراین نیاز به مراقبت از کودکان در جامعه عراق بسیار به چشم می‌آید.
 

نتیجه‌گیری:

واکاوی دقیق ساختار مدیریتی، قانونی و میدانی وقف در عراق معاصر، بیانگر ویژگی‌ها، چالش‌ها و چشم‌اندازهای حاکم بر این عرصه است:
 

۱. گذار از تمرکزگرایی اقتدارگرا به تکثرگرایی مذهبی

فروپاشی تشکیلات متمرکز پیشین اوقاف و تأسیس سه دیوان مذهبی مستقل زیر نظر رئیس دولت، پاسخی ساختاری به تکثر مذهبی جامعه عراق بود. این اقدام اگرچه به شناسایی رسمی هویت‌ها و مطالبات مذهبی کمک کرده، اما تفاوت‌های محسوس در جذب بودجه‌های دولتی و الگوهای انسجام درونی میان دیوان‌ها (به‌ویژه موفقیت‌های بودجه‌ای دیوان وقف سنی در قیاس با چالش‌های دیوان شیعی) نشان‌دهنده نیاز به بازتنظیم توازن‌های مالی و مدیریتی است.
 

۲. الگوی ویژه حاکمیت شرعی بر عتبات عالیات

بارزترین نقطه تمایز نظام وقف شیعی در عراق، تفکیک جایگاه قانونی دیوان از اختیارات شرعی مراجع عظام تقلید در اداره عتبات عالیات است. قرارگیری مستقیم عواید حرم‌های مطهر نجف اشرف، کربلای معلی، کاظمین و سامرا در حساب‌های مستقل بانکی و ممنوعیت مطلق تصرف در آنها بدون اذن مستقیم مراجع، امنیت اقتصادی و استقلال شرعی این بارگاه‌های مقدس را در برابر دخالت‌های دولتی و سلیقه‌های زودگذر سیاسی تضمین کرده است.
 

۳. تنظیم‌گری و ضرورت حرکت به سمت «نظارت مبتنی بر عملکرد» (PBR)

تحلیل سازوکارهای نظارتی در دوایر مختلف دیوان‌ها (همچون دایره بازرسی کل و دایره رسیدگی به دعاوی حقوقی) نشان می‌دهد که الگوهای سنتی دستور و کنترل، پاسخگوی حجم گسترده موقوفات و اماکن عام‌المنفعه نیست. بهره‌گیری از رویکردهای نوین تنظیم‌گری انگیزشی و نظارت‌های ساختارمند کارایی‌محور، می‌تواند نرخ بهره‌وری املاک وقفی را بدون نقض شروط واقفین و احکام شرعی به شکل چشمگیری افزایش دهد.
 

۴. توسعه سرمایه‌گذاری و سامان‌دهی مؤسسات خیریه

ایجاد دوایر تخصصی مدیریت و سرمایه‌گذاری اموال وقفی در عراق، گامی اساسی در جهت تبدیل موقوفات راکد به دارایی‌های مولد بوده است. با این وجود، اتصال نظام‌مند مؤسسات خیریه مردمی، تسهیل ورود سرمایه‌ها و خدمات امدادی و ارتقای شفافیت اداری در ثبت اموال و اراضی وقفی، نیازمند روزآمدسازی فرآیندهای دایره امور خیریه‌ها و همکاری مشترک با نهادهای حامی بین‌المللی و منطقه‌ای است.
 

پیام نهایی:

نظام مدیریت وقف و امور خیریه عراق پس از سال ۲۰۰۳ وارد مرحله نوینی از بالندگی حقوقی و تفکیک نهادی شده است. صیانت از موقوفات و ارتقای خدمات خیریه در این کشور زمانی به حداکثر بهره‌وری و اثرگذاری اجتماعی خواهد رسید که استقلال شرعی تحت اشراف مراجع تقلید با ابزارهای نوین شفافیت مالی، سرمایه‌گذاری هوشمند و اصلاحات ساختاری در دوایر اداری دیوان‌ها همراه گردد. 

منبع: آشنایی با نظام مدیریت وقف و امور خیریه در کشور عراق، گردآورنده: دفتر نوسازی و تحول معاونت توسعه و پشتیبانی سازمان اوقاف و امور خیریه، تهران: شرکت چاپ و انتشارات سازمان اوقاف و امور خیریه، چاپ اول، 1396ش.

تنظیم و تکمیل: تحریریه راسخون